Οι σχέσεις Ουάσιγκτον – Άγκυρας εισέρχονται σε μια νέα φάση αυξημένης πίεσης, καθώς το αμερικανικό Κογκρέσο εμφανίζεται αποφασισμένο να συνδέσει την αμυντική συνεργασία με την Τουρκία, με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.
Παράλληλα, η ελληνοαμερικανική ομογένεια εντείνει τις παρεμβάσεις της, ζητώντας να μην προχωρήσει οποιαδήποτε πώληση μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Άγκυρα.
Διακομματική πρωτοβουλία στο Κογκρέσο
Η Βουλή των Αντιπροσώπων, ενέκρινε τροπολογία στο πλαίσιο του νομοσχεδίου για τον Εθνικό Αμυντικό Προϋπολογισμό των ΗΠΑ (NDAA), σύμφωνα με την οποία πριν από οποιαδήποτε σημαντική πώληση αμερικανικών οπλικών συστημάτων προς την Τουρκία, η κυβέρνηση θα πρέπει να πιστοποιεί στο Κογκρέσο ότι πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Παράλληλα, κατατέθηκε στη Βουλή των Αντιπροσώπων και στη Γερουσία το νέο νομοσχέδιο, «Turkey Human Rights Promotion Act of 2026», το οποίο επιδιώκει να συνδέσει άμεσα την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια και τις πωλήσεις εξοπλιστικών συστημάτων με συγκεκριμένες και μετρήσιμες μεταρρυθμίσεις από την τουρκική κυβέρνηση.
Η πρωτοβουλία, κατατέθηκε από τη Δημοκρατική Ελληνοαμερικανίδα βουλευτή Ντίνα Τάιτους και τον Δημοκρατικό γερουσιαστή Εντ Μάρκι, αποτυπώνοντας τη διακομματική και διασωματική πίεση που ασκείται πλέον προς την Άγκυρα.
Οι προϋποθέσεις που θέτουν οι ΗΠΑ
Το νομοσχέδιο, προβλέπει ότι δεν θα μπορούν να διατίθενται αμερικανικά κονδύλια μέσω προγραμμάτων όπως η Εξωτερική Στρατιωτική Χρηματοδότηση (FMF), οι Πωλήσεις Στρατιωτικού Υλικού (FMS) και άλλες μορφές βοήθειας ασφαλείας, εάν προηγουμένως ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ δεν πιστοποιήσει ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε ουσιαστικές και διαρκείς μεταρρυθμίσεις.
Μεταξύ των βασικών προϋποθέσεων, περιλαμβάνονται η απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων και κρατουμένων συνείδησης, ο περιορισμός της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας και των νόμων περί «παραπληροφόρησης», οι οποίοι –σύμφωνα με τους εισηγητές– χρησιμοποιούνται για τη δίωξη δημοσιογράφων, ακτιβιστών και πολιτικών αντιπάλων, καθώς και η συμμόρφωση της Τουρκίας με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Ειδική αναφορά, γίνεται στις υποθέσεις του ακτιβιστή Οσμάν Καβαλά και του Κούρδου πολιτικού Σελαχατίν Ντεμιρτάς, ενώ ζητείται επίσης ο τερματισμός ενεργειών καταστολής εναντίον επικριτών της τουρκικής κυβέρνησης στο εξωτερικό.
Το νομοσχέδιο προβλέπει πάντως και δυνατότητα εξαίρεσης, εφόσον ο υπουργός Εξωτερικών τεκμηριώσει ενώπιον του Κογκρέσου ότι η συνέχιση της στρατιωτικής συνεργασίας εξυπηρετεί ζωτικά συμφέροντα της εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Κυρώσεις και αυστηρότερος έλεγχος
Η νομοθετική πρωτοβουλία, προβλέπει ακόμη ότι, εάν η Άγκυρα δεν προχωρήσει στις απαιτούμενες αλλαγές, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών θα πρέπει να εξετάσει την επιβολή κυρώσεων, βάσει του νόμου Global Magnitsky σε Τούρκους αξιωματούχους που εμπλέκονται σε σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Παράλληλα, προτείνεται η εφαρμογή της πολιτικής «Khashoggi Ban», με περιορισμούς στη χορήγηση βίζας σε πρόσωπα που συμμετέχουν σε επιχειρήσεις καταστολής αντιφρονούντων εκτός Τουρκίας, ενώ οι περιορισμοί μπορούν να επεκτείνονται και στα μέλη των οικογενειών τους.
Το σχέδιο νόμου προβλέπει επίσης την ενίσχυση της αμερικανικής στήριξης προς ανεξάρτητους δημοσιογράφους, μέσα ενημέρωσης και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην Τουρκία, καθώς και την υποβολή ετήσιας έκθεσης στο Κογκρέσο για πέντε χρόνια σχετικά με την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στις εκθέσεις, θα καταγράφονται ο αριθμός των πολιτικών κρατουμένων, οι συνθήκες κράτησής τους, οι περιορισμοί στην ελευθερία του Τύπου και της έκφρασης, αλλά και η πιθανή χρήση αμερικανικής τεχνολογίας για παρακολουθήσεις ή άλλες παραβιάσεις δικαιωμάτων.
Σκληρή κριτική προς την κυβέρνηση Ερντογάν
«Η Τουρκία είναι σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, αλλά η συμμαχία συνεπάγεται υποχρεώσεις», δήλωσε η Ντίνα Τάιτους, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση Ερντογάν αποτυγχάνει να σεβαστεί τις δημοκρατικές αρχές και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Από την πλευρά του, ο Εντ Μάρκι ζήτησε αυστηρότερη αμερικανική στάση απέναντι στην Άγκυρα, επισημαίνοντας ότι συνεχίζονται οι διώξεις δημοσιογράφων, πολιτικών αντιπάλων και μελών μειονοτικών κοινοτήτων.
Σύμφωνα με τα συνοδευτικά στοιχεία του νομοσχεδίου, μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 περισσότεροι από 185.000 εργαζόμενοι απομακρύνθηκαν από τις ένοπλες δυνάμεις, τα σώματα ασφαλείας και τον δημόσιο τομέα, ενώ εκτιμάται ότι περίπου 43.000 πολιτικοί κρατούμενοι εξακολουθούν να βρίσκονται στις τουρκικές φυλακές.
Παρέμβαση της ελληνοαμερικανικής ομογένειας για τα F-35
Την ίδια ώρα, έντονη κινητικότητα καταγράφεται και στους κόλπους της ελληνοαμερικανικής ομογένειας. Η Παγκόσμια Συντονιστική Επιτροπή Κυπριακού Αγώνα (PSEKA), απηύθυνε κάλεσμα προς τους Ελληνοαμερικανούς να αποστείλουν επιστολές διαμαρτυρίας σε γερουσιαστές και μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων, ζητώντας να μην εγκριθεί οποιαδήποτε μελλοντική μεταφορά μαχητικών αεροσκαφών F-35 ή άλλης προηγμένης αμερικανικής στρατιωτικής τεχνολογίας στην Τουρκία.
Στην ανακοίνωσή της, η PSEKA υπενθυμίζει την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και υποστηρίζει ότι η παράδοση F-35 στην Άγκυρα θα δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για την Ελλάδα, την Κυπριακή Δημοκρατία αλλά και τα ίδια τα αμερικανικά συμφέροντα ασφαλείας.
Η οργάνωση επικαλείται, μεταξύ άλλων, την αγορά των ρωσικών S-400 από την Τουρκία, τις στενές σχέσεις της Άγκυρας με τη Χαμάς, τη διατήρηση οικονομικών δεσμών με τη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία, καθώς και τις επανειλημμένες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά της Ελλάδας και του Ισραήλ.
Παράλληλα, εκφράζει φόβους ότι ευαίσθητη τεχνολογία του F-35, θα μπορούσε να διαρρεύσει σε ανταγωνιστικές δυνάμεις, όπως η Ρωσία, η Κίνα ή το Ιράν, ενώ υποστηρίζει ότι η ένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, θα περιόριζε το στρατηγικό πλεονέκτημα που διαθέτει σήμερα η Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί
Παρά τη σημαντική πολιτική βαρύτητα των εξελίξεων, ούτε η τροπολογία που εγκρίθηκε στο πλαίσιο του NDAA ούτε το νομοσχέδιο «Turkey Human Rights Promotion Act of 2026» έχουν ακόμη αποκτήσει ισχύ νόμου.
Για να τεθούν σε εφαρμογή, θα πρέπει να ολοκληρωθούν οι σχετικές νομοθετικές διαδικασίες στο Κογκρέσο και να υπογραφούν από τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες αυτές αποτυπώνουν τη σαφή μεταβολή του κλίματος στην Ουάσιγκτον, όπου αυξάνονται οι φωνές που ζητούν η αμυντική συνεργασία με την Τουρκία να συνοδεύεται από αυστηρούς όρους, με αιχμή τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του κράτους δικαίου και των διεθνών υποχρεώσεων της Άγκυρας.
About The Author
