ΘΕΟΥΤΑ: «ΞΕΦΟΥΣΚΩΣΕ» Η ΜΑΖΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΠΑΡΑΝΟΜΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ – ΛΑΘΡΟΔΙΑΚΙΝΗΤΕΣ, MKO ΚΑΙ ΜΑΡΟΚΟ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

Η πρωτοφανής εισβολή παράνομων… «επενδυτών» στη Θέουτα, «ξεφούσκωσε» σχεδόν με την ίδια ταχύτητα που εκδηλώθηκε. Μέσα σε λιγότερο από δύο 24ωρα, περισσότεροι από 48.000 από τους περίπου 50.000 μετανάστες που είχαν περάσει παράνομα από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα επέστρεψαν στη μαροκινή πλευρά, αφήνοντας πίσω τους χάος, δεκάδες νεκρούς και τις ισπανικές Αρχές σε αποδιοργάνωση.

Η πόλη της Θέουτα, όμως, δεν έχει επιστρέψει πλήρως στην κανονικότητα. Στρατός και αστυνομία παραμένουν στους δρόμους, η επιτήρηση των συνόρων ενισχύθηκε και οι ισπανικές Αρχές εγκατέστησαν ένα πλωτό φράγμα μήκους 500 μέτρων στα ανοικτά του Ταραχάλ. Ωστόσο, ο απολογισμός είναι βαρύς, καθώς τουλάχιστον 67 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, κυρίως από πνιγμό ή από πτώσεις κατά την προσπάθεια να περάσουν τα συνοριακά εμπόδια, ενώ σημειώθηκαν επιθέσεις σε αστυνομικούς και ανυποψίαστους πολίτες.

Η κρίση είχε αρχίσει ημέρες νωρίτερα

Το μεγάλο «μπαμ»σημειώθηκε την Πέμπτη 30 Ιουλίου, αλλά τα προειδοποιητικά σημάδια υπήρχαν ήδη ημέρες πριν. Κατά την προηγούμενη εβδομάδα, περίπου 1.500 Αφρικανοί είχαν φτάσει στη Θέουτα, αρκετοί κολυμπώντας από τις μαροκινές ακτές. Ωστόσο, οι δομές φιλοξενίας είχαν υπερκαλυφθεί και οι τοπικές Αρχές προειδοποιούσαν ότι η κατάσταση ήταν πλέον μη διαχειρίσιμη.

Το πρωί της 30ής Ιουλίου, η πίεση μετατράπηκε σε μαζική κίνηση, καθώς δεκάδες χιλιάδες μετανάστες κατευθύνθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα προς τη Θέουτα. Ορισμένοι πέρασαν κολυμπώντας, άλλοι χρησιμοποίησαν σαμπρέλες, πρόχειρα σωσίβια και μικρά φουσκωτά, ενώ μεγάλος αριθμός κινήθηκε από την ξηρά, μέσα από το συνοριακό πέρασμα ή πάνω από τους φράχτες και τους κυματοθραύστες.

Το σχέδιο εισβολής, προμελετημένο. Η ομίχλη που κάλυπτε την περιοχή δυσκόλεψε ακόμη περισσότερο την επιτήρηση, με τις τοπικές δυνάμεις να βρίσκονται ξαφνικά απέναντι σε έναν όγκο ανθρώπων που ήταν αδύνατο να ανακοπεί με τα διαθέσιμα μέσα. Μέχρι το τέλος της ημέρας, οι ισπανικές Αρχές ανέφεραν ότι περίπου 49.000 άνθρωποι είχαν περάσει σε ισπανικό έδαφος.

Social media, φήμες και κυκλώματα

Καθοριστικό ρόλο φαίνεται ότι έπαιξαν τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Τις τουλάχιστον 10 προηγούμενες ημέρες, πρόσφατα ενεργοποιημένοι λογαριασμοί, κυκλοφορούσαν βίντεο, χάρτες και μηνύματα που προπαγάνδιζαν ότι «τα σύνορα άνοιξαν» και ότι όποιος κατάφερνε να φτάσει κολυμπώντας στη Θέουτα δεν μπορούσε να επιστραφεί άμεσα.

Έτσι, μουσουλμάνοι άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας ξεκίνησαν ακόμη και από περιοχές που βρίσκονταν πολλές ώρες μακριά, καθώς έβλεπαν στο Instagram και σε άλλες πλατφόρμες εικόνες ανθρώπων να περνούν χωρίς εμφανή αντίσταση. Σταδιακά, δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι η Ισπανία είχε χάσει τη δυνατότητα ελέγχου και ότι υπήρχε παράθυρο για ελεύθερη είσοδο στην Ευρώπη, εφόσον κατορθώσουν να φτάσουν στη Θέουτα και να αιτηθούν άσυλο.

Η κυβέρνηση Σάντσεθ κατηγόρησε τα κυκλώματα διακίνησης ότι εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση και διοχέτευσαν παραπλανητικές πληροφορίες. Και αυτό φαίνεται πως έγινε, καθώς το modus operandi των λαθροδιακινητών, δεν είναι πάντα να μεταφέρουν οργανωμένα κάθε μετανάστη, αλλά, αρκεί να διαδώσουν μια φήμη, να υποδείξουν το κατάλληλο σημείο και να δημιουργήσουν την πεποίθηση ότι το κράτος δεν μπορεί να αντιδράσει.
Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι ΜΚΟ οργάνωσαν τη μαζική είσοδο, παρόλο που οι οργανώσεις που εμφανίστηκαν στη Θέουτα ασχολήθηκαν κυρίως με διασώσεις, πρώτες βοήθειες, νερό και περίθαλψη. Ωστόσο, οι ισπανικές Αρχές δεν αποκλείουν ένα τέτοιο σενάριο.

Στρατός στους δρόμους και επεισόδια στα σύνορα

Μετά από αρκετές ώρες καθυστέρησης, η αριστερή ισπανική κυβέρνηση αναγκάστηκε να κινητοποιήσει στρατιωτικές μονάδες, την Guardia Civil και ενισχύσεις της Εθνικής Αστυνομίας. Οι δυνάμεις αυτές αναπτύχθηκαν σε παραλίες, οδικούς κόμβους, δημόσια κτίρια και σημεία από τα οποία θα μπορούσε να γίνει μετακίνηση προς το λιμάνι.

Αρχικά, αντί για οργανωμένη απόκρουση, οι Αρχές προχώρησαν στη διάσωση παράνομων μεταναστών που κινδύνευαν στη θάλασσα, ενώ στη συνέχεια η επιχείρηση επικεντρώθηκε στην αποκατάσταση του συνοριακού ελέγχου και την αποτροπή της μετάβασης προς την ηπειρωτική Ισπανία.

Φυσικά, υπήρξαν συγκρούσεις μεταξύ μεταναστών και δυνάμεων ασφαλείας, ένταση κοντά στα σύνορα και μεμονωμένα περιστατικά βίας μέσα στην πόλη, με μετανάστες να πετάνε πέτρες και αντικείμενα στις Αρχές, με τις εικόνες πανικού, τις συμπλοκές και τους νεκρούς να δημιουργούν ένα εκρηκτικό κλίμα, ενώ δεν έλειψαν και οι επιθέσεις σε ανυποψίαστους Ισπανούς πολίτες.

Γιατί επέστρεψαν οι περισσότεροι;

Ο κύριος όγκος των μεταναστών δεν βρήκε αυτό που περίμενε, αυτό δηλαδή που τους υπόσχονταν οι αναρτήσεις στα ΜΚΔ και τα μηνύματα από Whatsapp και Signal. Παρ’ όλη τη νωθρότητα των ισπανικών Αρχών, η Θέουτα δεν αποτελεί αυτόματο εισιτήριο για την Ισπανία και την υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς ο θύλακας διαθέτει ειδικό συνοριακό καθεστώς και άρα, αυξημένα επίπεδα ασφαλείας.

Ήταν αναμενόμενο χιλιάδες άνθρωποι να βρεθούν εγκλωβισμένοι χωρίς στέγη, χρήματα και επαρκή τροφή, ενώ την ίδια στιγμή, το Μαρόκο άρχισε να δέχεται τις επιστροφές. Έτσι, περισσότεροι από 48.000 πέρασαν ξανά στη μαροκινή πλευρά μέσα σε δύο ημέρες. Η ξαφνική δοκιμασία στις δικλείδες ασφαλείας είχε δείξει τα δόντια της, αλλά το σχέδιο της εύκολης διόδου προς την Ευρώπη είχε καταρρεύσει.

Τελευταία εξέλιξη είναι ότι η Ισπανία τοποθέτησε στη συνέχεια πλωτό φράγμα στο Ταραχάλ, αποτελούμενο από φουσκωτά τμήματα και αγκυροβολημένους σημαντήρες, ενώ το εμπόδιο εκτείνεται τόσο πάνω όσο και κάτω από την επιφάνεια του νερού, αφήνοντας ελεγχόμενο πέρασμα για τα περιπολικά της Guardia Civil.

Πολιτική θύελλα στη Μαδρίτη

Η κρίση μεταφέρθηκε αμέσως στην πολιτική ζωή της Ισπανίας. Ο αριστερός Πέδρο Σάντσεθ υποστήριξε ότι η κυβέρνηση αποκατέστησε τον έλεγχο σε λιγότερο από 48 ώρες, περιόρισε όσο ήταν δυνατόν τις ανθρώπινες απώλειες και απέτρεψε την προώθηση των νεοεισερχομένων στην ηπειρωτική Ευρώπη.

Η αντιπολίτευση κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι εξέπεμπε επί χρόνια μήνυμα επιείκειας, με το Vox να μιλά για «εισβολή», ενώ το Λαϊκό Κόμμα ζήτησε αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική και ισχυρότερη φύλαξη των συνόρων.

Στο επίκεντρο βρέθηκε και το πρόγραμμα νομιμοποίησης παράτυπων μεταναστών, που ψηφίστηκε στις αρχές Ιουλίου, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας (Tribunal Supremo) εξέδωσε απόφαση με την οποία περιόριζε τις λεγόμενες άμεσες επαναπροωθήσεις.

Η υπόθεση αφορούσε Αλγερινό πολίτη που είχε εντοπιστεί στη θάλασσα ενώ προσπαθούσε να φτάσει κολυμπώντας στη Θέουτα, με το Δικαστήριο να κρίνει ότι η άμεση επαναπροώθηση στα σύνορα δεν μπορεί να εφαρμόζεται σε όσους βρίσκονται στο νερό, αλλά μόνο σε όσους συλλαμβάνονται αφού έχουν ήδη περάσει ένα φυσικό εμπόδιο, όπως τον συνοριακό φράχτη, ενώ όσοι εντοπίζονται να κολυμπούν πρέπει πλέον να υπάγονται στην τακτική διαδικασία απέλασης, που τους δίνει τη δυνατότητα να αιτηθούν άσυλο ή προστασία, μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει μήνες.

Με άλλα λόγια, το Δικαστήριο έκανε σαφή διάκριση ανάμεσα σε όσους εντοπίζονται στη θάλασσα και σε όσους έχουν ήδη περάσει τον συνοριακό φράχτη, δημιουργώντας ένα νέο νομικό κενό γύρω από τις επαναπροωθήσεις, με τα κυκλώματα των λαθροδιακινητών να εκμεταλλεύονται λίγες εβδομάδες αργότερα την υπόθεση. Έτσι, μέσω μηνυμάτων στα ΜΚΔ, διαδόθηκε η φήμη ότι «τα σύνορα είναι ανοιχτά» και ότι η Ισπανία δεν μπορεί πλέον να απελάσει άμεσα όσους φτάνουν δια θαλάσσης, προκαλώντας το κύμα μαζικής εισροής.

Η Ευρώπη διχάστηκε

Είκοσι δύο ευρωπαϊκά κράτη, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, ζήτησαν αυστηρότερη κοινή πολιτική, ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων και αποφασιστική δράση κατά των κυκλωμάτων, με την Ιταλία και τη Δανία να πρωταγωνιστούν στην πρωτοβουλία, υποστηρίζοντας ότι οι μαζικές νομιμοποιήσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντας έλξης.

Μάλιστα, η Ιταλία απείλησε με προσωρινά μέτρα στη Σένγκεν, ενώ άλλες χώρες ενίσχυσαν τους ελέγχους. Από την άλλη πλευρά, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξέφρασαν αλληλεγγύη προς την Ισπανία. Η υπόθεση ανέδειξε για ακόμη μία φορά το βαθύ ρήγμα στην Ευρώπη: Όλοι μιλούν για αλληλεγγύη, αλλά όταν τα κοινά σύνορα παραβιάζονται, κάθε κράτος κοιτάζει πρώτα τη δική του ασφάλεια.

Η στάση του Μαρόκο και το πισώπλατο χτύπημα των ΗΠΑ

Παρά την αρχική αδράνεια των μαροκινών Αρχών, Ισπανία και Μαρόκο κατέληξαν τελικά σε επιχειρησιακή συνεννόηση, με το Ραμπάτ να ενισχύει τους ελέγχους και να δέχεται την επιστροφή δεκάδων χιλιάδων παράνομων μεταναστών.

Το ερώτημα, βέβαια, παραμένει: Πώς συγκεντρώθηκε ένας τέτοιος όγκος ανθρώπων, χωρίς να αναχαιτιστεί εγκαίρως; Η κρίση του 2021 έχει ήδη αποδείξει ότι το Μαρόκο γνωρίζει πολύ καλά πως ο έλεγχος των μεταναστευτικών ροών μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως διπλωματικό όπλο πίεσης.

Πριν από μόλις δύο εβδομάδες, το Κογκρέσο των ΗΠΑ πέρασε νομοσχέδιο που ουσιαστικά έδωσε πράσινο φως στη μεταβίβαση ισπανικού εδάφους στο Μαρόκο. Συγκεκριμένα, το H.R. 8595 (National Security, Department of State, and Related Programs Appropriations Act, 2027) πέρασε από τη Βουλή στις 15 Ιουλίου 2026 με 217 ψήφους υπέρ και 209 κατά, με το νομοσχέδιο να μην περιέχει άμεση διάταξη για μεταβίβαση ισπανικών εδαφών στο Μαρόκο.

Όπως ανέφερε το νομοσχέδιο: «Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι ισπανοδιοικούμενες πόλεις της Θέουτας και της Μελίγιας βρίσκονται σε μαροκινό έδαφος και παραμένουν αντικείμενο της μακροχρόνιας διεκδίκησης του Μαρόκου. Η Επιτροπή υποστηρίζει τις προσπάθειες του Υπουργού Εξωτερικών να ενθαρρύνει διπλωματική δέσμευση μεταξύ Μαρόκου και Ισπανίας για το μελλοντικό καθεστώς της Θέουτας και της Μελίγιας.»

Μάλιστα, η έκθεση προβλέπει τουλάχιστον 40 εκατομμύρια δολάρια βοήθειας προς το Μαρόκο -20 εκατ. για προγράμματα εθνικής ασφάλειας και 20 εκατ. για στρατιωτική χρηματοδότηση- με την περιγραφή «Spanish-administered cities… located in Moroccan territory» να θεωρείται από πολλούς πρωτοφανής για επίσημο αμερικανικό κείμενο, καθώς παραπέμπει σε καθεστώς διαφιλονικούμενου εδάφους και όχι πλήρους ισπανικής κυριαρχίας.

Σύμφωνα με αναλυτές, η κίνηση αυτή μάλλον εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, καθώς οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει τις σχέσεις με το Μαρόκο, έχουν αναγνωρίσει τη μαροκινή κυριαρχία στη Δυτική Σαχάρα και έχουν τεταμένες σχέσεις με την κυβέρνηση Σάντσεθ, κυρίως λόγω της στάσης της Ισπανίας προς την ισραηλινή κυβέρνηση Νετανιάχου.

Μέχρι στιγμής, δεν έχουν εμφανιστεί χειροποίητες αποδείξεις ότι οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ οργάνωσαν, χρηματοδότησαν ή υποκίνησαν τη μαζική είσοδο, ωστόσο υπάρχουν υποψίες και πολιτικοί υπαινιγμοί που μένει να αποδειχτούν.

Το μάθημα για Ευρώπη και Ελλάδα

Η εισβολή παράνομων μεταναστών στη Θέουτα απέδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να δοκιμαστεί ένα εθνικό σύνορο όταν συνδυάζονται η παραπληροφόρηση, τα οργανωμένα κυκλώματα, η απελπισία χιλιάδων ανθρώπων και η απουσία συνεργασίας από ένα γειτονικό κράτος.

Το μάθημα για την Ευρώπη και ιδιαίτερα για την Ελλάδα, είναι ξεκάθαρο: Η φύλαξη των συνόρων από κάθε είδους εισβολή πρέπει να αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα. Τα σύνορα δεν είναι διακοσμητικές γραμμές πάνω στον χάρτη, αλλά ο χώρος όπου ασκείται η εθνική κυριαρχία του κάθε κράτους.

Όποια χώρα αδυνατεί να ελέγξει ποιος εισέρχεται στην επικράτειά της, αργά ή γρήγορα θα βρεθεί να εξαρτάται από τις διαθέσεις διακινητών, ξένων κυβερνήσεων και μαζικών εκστρατειών οργάνωσης και παραπληροφόρησης, μέσω του διαδικτύου. Και αυτό δεν είναι μεταναστευτική πολιτική, αλλά παραίτηση από την ίδια την έννοια του κράτους και αυτοχειρία για τις κοινωνίες της Δύσης.

About The Author