Τριάντα χρόνια έχουν περάσει και οι εικόνες της Δερύνειας παραμένουν ανεξίτηλες. Ο Τάσος Ισαάκ πεσμένος στο χώμα πλάι στα συρματοπλέγματα, άοπλος, να λιντσάρεται μέχρι θανάτου από Γκρίζους Λύκους, Τούρκους έποικους και άνδρες της στρατοχωροφυλακής. Και τρεις ημέρες αργότερα, ο ξάδελφός του Σολωμός Σολωμού να ανεβαίνει μαυροντυμένος με το τσιγάλο στα χείλη στον ιστό της τουρκικής σημαίας και να πέφτει νεκρός από πυρά. Δεν πρόκειται για κάποιες απλές στιγμές της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας. Είναι δύο ισχυρές εικόνες που έχουν χαρακτεί ανεξήτηλα στο μυαλό μας και συμπυκνώνουν ένα εθνικό δράμα που άρχισε το 1974 και δεν έχει ακόμα τελειώσει: εισβολή, κατοχή, προσφυγιά, αγνοούμενοι, ξεριζωμός, ατιμωρησία. Και μια ελληνική γωνιά στο υπογάστριο της Τουρκίας, να περιμένει την πραγματική της απελευθέρωση.
Ο Τάσος Ισαάκ ήταν 24 ετών και ο Σολωμός Σολωμού 26. Δύο ξαδέλφια, δύο Έλληνες της Κύπρου, δύο νέοι που δεν πήγαν στη Δερύνεια ως στρατιώτες αλλά ως διαδηλωτές κατά της παράνομης κατοχής. Και μέσα σε τρεις ημέρες, τα ονόματά τους πέρασαν από την θνητότητα στην Αθανασία και έγιναν σύμβολα ενός Ελληνισμού που, από το 1974 μέχρι σήμερα, ζει σε ένα νησί όπου το 34,85% βρίσκεται υπό τουρκομογγολική κατοχή
Από το Βερολίνο στην κατεχόμενη Κερύνεια
Το μεγάλο ταξίδι ξεκίνησε στις 2 Αυγούστου 1996, από την Πύλη του Βρανδεμβούργου, όπου 200 μοτοσικλετιστές από 12 ευρωπαϊκές χώρες ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της Κυπριακής Ομοσπονδίας Μοτοσικλετιστών, με προορισμό την κατεχόμενη Κερύνεια και αφορμή τα 22 χρόνια από την τουρκική εισβολή. Ο συμβολισμός ήταν συγκλονιστικός: από το Βερολίνο, μια πόλη που είχε γνωρίσει επί δεκαετίες τη διαίρεση και είχε ήδη γκρεμίσει το Τείχος της, προς την Κύπρο, όπου ένα άλλο τείχος παρέμενε όρθιο. Ανάμεσα στους συμμετέχοντες βρίσκονταν ο Τάσος και ο Σολωμός, δύο ξαδέλφια από την Αμμόχωστο, που ήθελαν να διατρανώσουν ένα μήνυμα το οποίο τριάντα χρόνια αργότερα παραμένει επίκαιρο: «Απελευθέρωση η μόνη Λύση».
Στην κατεχόμενη πλευρά οργανώθηκαν αντισυγκεντρώσεις, με συμμετοχή και μελών των Τούρκων υπερεθνικιστικών Γκρίζων Λύκων (νεολαία του MHP), εποίκων και άλλων παρακρατικών στοιχείων που είχαν σταλεί από την Άγκυρα. Υπό τον φόβο αιματοχυσίας και μετά από παρεμβάσεις των κυανόκρανων του ΟΗΕ, το οργανωμένο τελευταίο σκέλος της πορείας ακυρώθηκε. Διαδηλωτές, ωστόσο, κατευθύνθηκαν προς τη νεκρή ζώνη της Δερύνειας, εκεί όπου το αίτημα για ελευθερία θα μετατρεπόταν μέσα σε ελάχιστες ώρες σε τραγωδία.
11 Αυγούστου – Το λιντσάρισμα του Τάσου Ισαάκ
Στις 11 Αυγούστου, μετά από αψιμαχία και πετροπόλεμο με τους Τούρκους ο Τάσος Ισαάκ εγκλωβίστηκε στα συρματοπλέγματα της Δερύνειας. Ήταν άοπλος όταν περικυκλώθηκε και δέχθηκε αλλεπάλληλα χτυπήματα από άνδρες της τουρκικής στρατοχωροφυλακής πλευράς και μέλη των Γκρίζων Λύκων. Πέτρες, ρόπαλα και γροθιές έπεφταν πάνω του, ενώ οι τηλεοπτικές κάμερες κατέγραφαν το λιντσάρισμα. Ο 24χρονος έμεινε νεκρός στο χώμα, έχοντας δεχθεί την τουρκική θηριωδία μπροστά στα μάτια ολόκληρου του κόσμου. Σύμφωνα με τον φάκελο της υπόθεσης, το σημείο όπου πέθανε βρισκόταν 95 μέτρα από την ελληνική πλευρά και μόλις 32 μέτρα από την τουρκική. Πίσω του άφηνε την έγκυο σύζυγό του, Μαρία που κυοφορούσε την 30χρονη σήμερα Αναστασία.
Οι εικόνες μεταδόθηκαν διεθνώς, αλλά για τους Έλληνες της Κύπρου δεν αποτέλεσαν απλά ένα τηλεοπτικό σοκ. Ήταν το 1974 που επέστρεφε έγχρωμο στις τηλεοράσεις του 1996. Ήταν η ωμή υπενθύμιση ότι η τουρκική Εισβολή δεν ήταν παρελθόν και ότι η Κατοχή δεν βρισκόταν στα χαρτιά, αλλά μια ζωντανή πραγματικότητα με στρατιώτες, συρματοπλέγματα, φυλάκια, πρόσφυγες, αγνοούμενους και νεκρούς.
14 Αυγούστου – Ο Σολωμός Σολωμού και η τουρκική σημαία
Τρεις ημέρες αργότερα, στις 14 Αυγούστου, η οικογένεια κήδευε τον Τάσο. Η οργή και η συγκίνηση οδήγησαν ξανά το πλήθος στη Δερύνεια. Ανάμεσά τους βρισκόταν ο Σολωμός Σολωμού, ντυμένος στα μαύρα. Πέρασε τον κλοιό των κυανόκρανων παρά τις φωνές συγγενών και συναγωνιστών του, μπήκε στη νεκρή ζώνη, έτρεξε προς τον ιστό όπου κυμάτιζε η τουρκική σημαία και άρχισε να ανεβαίνει για να την κατεβάσει. Δεν πρόλαβε. Πυροβολήθηκε μπροστά στις κάμερες και έπεσε νεκρός, σε μια εικόνα που έγινε ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα του Κυπριακού Ελληνισμού.
Για τη δολοφονία του εκδόθηκαν εντάλματα σε βάρος των Κενάν Ακίν, Ερντάλ Χατζιαλί Εμανέτ, Αττίλα Σαβ, Χασάν Κοντακσί και Μεχμέτ Καρλί, ενώ το 2008 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι υπήρξε παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή τόσο στην υπόθεση του Σολωμού όσο και σε εκείνη του Ισαάκ.
Οι φονιάδες έμειναν ατιμώρητοι
Για τον φόνο του Ισαάκ τα κυπριακά εντάλματα αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τους Χασίμ Γιλμάζ, Νεϊφέλ Μουσταφά Εργκούν, Πολάτ Φικρέτ Κορελί, Μεχμέτ Μουσταφά Αρσλάν και Ερχάν Αρικλί. Τριάντα χρόνια μετά, κανείς δεν έχει δικαστεί στην Κυπριακή Δημοκρατία για τις δύο δολοφονίες. Ο Αρικλί συνελήφθη το 2012 στο Κιργιστάν, αλλά δεν εκδόθηκε και αργότερα εξελίχθηκε σε πολιτικό παράγοντα στα Κατεχόμενα. Ο Εμανέτ συνέχισε την υπηρεσιακή του πορεία μέχρι τη συνταξιοδότησή του, ενώ ο Κοντακσί πέθανε το 2023.
Κι εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση της υπόθεσης. Υπήρχαν κάμερες, αναγνωρίστηκαν πρόσωπα, εκδόθηκαν εντάλματα και υπήρξαν ευρωπαϊκές δικαστικές αποφάσεις, αλλά τρεις δεκαετίες αργότερα δεν υπήρξε καμία ποινική λογοδοσία για τις δολοφονίες των δύο Ελλήνων αγωνιστών. Οι δολοφονίες του Τάσου και του Σολωμού απέκτησαν διεθνή νομική διάσταση, αλλά η δικαιοσύνη παρέμεινε ανολοκλήρωτη. Οι εγκληματίες έχουν ονόματα, αλλά έμειναν ατιμώρητοι.
1974–2026: Ένας Λαός που περιμένει να γυρίσει στο σπίτι του
Για να καταλάβει κανείς τι σημαίνουν ο Τάσος και ο Σολωμός, πρέπει να κοιτάξει πίσω στο καλοκαίρι του 1974. Στις οικογένειες που εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και δεν επέστρεψαν ποτέ για να ζήσουν σε αυτά. Στην Κερύνεια, την Αμμόχωστο, τη Μόρφου, την Καρπασία και τα δεκάδες χωριά που έμειναν στην άλλη πλευρά της γραμμής. Στα κλειδιά των προσφυγικών σπιτιών που κρατήθηκαν επί δεκαετίες σαν οικογενειακά κειμήλια, στις φωτογραφίες των αγνοουμένων, στις εκκλησίες και στα κοιμητήρια, στις περιουσίες και στις αναμνήσεις μιας ολόκληρης κοινωνίας. Η κατοχή για τους Έλληνες της Κύπρου δεν είναι μια γεωπολιτική θεωρία, αλλά οικογενειακή ιστορία, προσωπικός ξεριζωμός και ένα συλλογικό τραύμα που πέρασε από γενιά σε γενιά.
Περισσότερο από μισό αιώνα μετά την εισβολή, σημαντικό τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας παραμένει υπό τουρκικό στρατιωτικό έλεγχο. Η νεκρή ζώνη εξακολουθεί να χωρίζει το νησί και το δράμα χιλιάδων αγνοουμένων παραμένει ανοιχτό. Η κατοχή δεν έληξε επειδή πέρασαν 52 χρόνια και η προσφυγιά δεν ακυρώθηκε επειδή οι πρώτοι πρόσφυγες είναι πλέον ηλικιωμένοι ή έφυγαν από τη ζωή. Η δεύτερη και η τρίτη γενιά μεγάλωσαν ακούγοντας για σπίτια στα οποία δεν έζησαν, για τόπους που ανήκουν στην οικογενειακή τους μνήμη αλλά όχι στην καθημερινότητά τους.
Η Ευρώπη μπροστά στην ατιμωρησία
Οι δολοφονίες της Δερύνειας έφτασαν και στις ευρωπαϊκές αίθουσες. Η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης ασχολήθηκε με την εκτέλεση των αποφάσεων του ΕΔΔΑ, ενώ το ζήτημα της δικαστικής συνεργασίας και της παράδοσης των καταζητουμένων τέθηκε επανειλημμένα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επίσης, το 2026 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επανέφερε το ζήτημα, καλώντας την Τουρκία να συμμορφωθεί με τις δικαστικές αποφάσεις και να συνεργαστεί ώστε οι υπεύθυνοι να οδηγηθούν ενώπιον της κυπριακής Δικαιοσύνης.
Το ερώτημα, όμως, είναι πολιτικό και παραμένει αμείλικτο: Πόσα χρόνια πρέπει να περάσουν μέχρι να επιβληθεί η διεθνής νομιμότητα; Πόσες αποφάσεις, πόσα ψηφίσματα και πόσες εκκλήσεις απαιτούνται, όταν η Κατοχή εξακολουθεί να υφίσταται και οι οικογένειες των θυμάτων να περιμένουν;
Απελευθέρωση η μόνη Λύση
Υπάρχει μια λέξη που συχνά αποφεύγεται στον δημόσιο λόγο: Aπελευθέρωση. Κι όμως, εάν απογυμνωθεί από διεθνιστικά συνθήματα και ιδεοληψίες, περιγράφει τον πυρήνα του προβλήματος, καθώς και την λύση του. Απελευθέρωση, σημαίνει τερματισμός της παράνομης στρατιωτικής κατοχής, αποχώρηση των κατοχικών δυνάμεων και των Τούρκων εποίκων, αποκατάσταση της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, πραγματική κατοχύρωση των δικαιωμάτων όσων ξεριζώθηκαν από τις εστίες τους. Με στόχο, την τελική Ένωση με την Μητέρα Ελλάδα.
Από τη σκοπιά μας, καμία συμφωνία που μονιμοποιεί τα αποτελέσματα της εισβολής και μετατρέπει τα τετελεσμένα της κατοχής σε μόνιμη πολιτική πραγματικότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμη λύση. Δεν μπορούν τα τετελεσμένα του 1974, ύστερα από μισό αιώνα, να μετατραπούν σε πολιτικό κεκτημένο των Τούρκων. Δεν μπορεί η διχοτόμηση να βαφτιστεί «Ειρήνη» ούτε η κατοχή… «ρεαλισμός». Η πραγματική Ειρήνη προϋποθέτει ελευθερία, ασφάλεια και αποκατάσταση των αδικιών που διαπράχθησαν σε βάρος των Ελλήνων της Κύπρου.
Ο Τάσος, ο Σολωμός και το εθνικό χρέος της Μνήμης
Στις 17 Σεπτεμβρίου 1996 γεννήθηκε η Αναστασία, η κόρη του Τάσου Ισαάκ. Δεν γνώρισε ποτέ τον πατέρα της και μεγάλωσε με τις φωτογραφίες του αντί με τις αναμνήσεις του. Σε αυτή τη μία οικογενειακή ιστορία, χωρά ίσως ολόκληρη η τραγωδία της Κύπρου μετά το 1974: παιδιά που κληρονόμησαν μνήμες ανθρώπων που δεν γνώρισαν, πρόσφυγες που γέρασαν περιμένοντας να γυρίσουν στα σπίτια τους και οικογένειες που έζησαν επί δεκαετίες με ανοιχτά ερωτήματα για την τύχη των αγνοούμενων μελών τους.
Γι’ αυτό, ο Τάσος Ισαάκ και ο Σολωμός Σολωμού δεν είναι απλώς δύο πρόσωπα μιας επετείου. Είναι εθνικό μας χρέος, να κρατήσουμε την μνήμη τους ζωντανή, ως παρακαταθήκη και όρκο. Να θυμόμαστε τον Τάσο στα συρματοπλέγματα και τον Σολωμό στον ιστό. Να θυμόμαστε την Κερύνεια, την Αμμόχωστο, τη Μόρφου και κάθε κατεχόμενη γωνιά της κυπριακής γης. Να θυμόμαστε ότι ο χρόνος μπορεί να αλλάζει τις γενιές, αλλά δεν μπορεί να μετατρέψει την παράνομη κατοχή σε νομιμότητα.
Τριάντα χρόνια μετά, το μήνυμα της Δερύνειας παραμένει ζωντανό: Μνήμη στους νεκρούς, Δικαιοσύνη για τα εγκλήματα, τερματισμός της Κατοχής και Απελευθέρωση της Κύπρου. Γιατί η Κύπρος δεν είναι μισή. Είναι μια πατρίδα που παραμένει διαιρεμένη και περιμένει τη Ένωση με την Μητέρα Ελλάδα.
Ισαάκ – Σολωμέ, δεν θα σας ξεχνώ ποτέ. Κύπρος Γη Ελληνική. Τα σύνορα μας είναι ως την Κερύνεια.
About The Author
