Λίγες εβδομάδες, πριν από την κυκλοφορία της, στις 17 Ιουλίου, η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, έχει ήδη καταφέρει κάτι σπάνιο: να εξοργίσει ταυτόχρονα ιστορικούς, κλασικιστές, φίλους του κινηματογράφου και απλούς πολίτες, σε δύο ηπείρους. Και δικαίως. Γιατί αυτό που παρουσιάζεται ως «μυθική περιπέτεια δράσης», είναι στην πραγματικότητα κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: μια υπολογισμένη ιδεολογική παρέμβαση, στον ιερότερο θησαυρό του ελληνικού πολιτισμού, συσκευασμένη σε IMAX και προσφερόμενη στο κοινό ως «τέχνη».
Το γεγονός που άνοιξε τη συζήτηση, ήταν η επίσημη επιβεβαίωση, μέσα από εκτενή συνέντευξη του Νόλαν στο περιοδικό Time, ότι η μαύρη Lupita Nyong’o θα ενσαρκώσει την Ωραία Ελένη —«την πιο όμορφη γυναίκα στον κόσμο», κατά τον ομηρικό μύθο, η φήμη της οποίας πυροδότησε τον Τρωικό Πόλεμο— καθώς και την αδελφή της, Κλυταιμνήστρα. Παράλληλα, ο τρανς ηθοποιός Έλιοτ Πέιτζ έχει ενταχθεί στο cast, με φήμες να του αποδίδουν το ρόλο του του Αχιλλέα. Στη διανομή, συμμετέχει επίσης ο ράπερ Travis Scott, επιλογή που ο Νόλαν υπερασπίστηκε με το επιχείρημα ότι η ραπ είναι «ανάλογη» με την προφορική παράδοση του Ομήρου. Αν δεν ήταν τόσο προσβλητικό, θα ήταν κωμικό. Υποσαχάρια Ωραία Ελένη, Αχιλλέας – τραβεστί και ράπερ αοιδός.
Το αποτέλεσμα, είναι ένα cast, που διαβάζεται μόνο ως εφιάλτης, από κάθε σοβαρό άνθρωπο που σέβεται την ιστορία: μια υπερπαραγωγή 250 εκατομμυρίων δολαρίων, που αξιοποιεί το όνομα του Ομήρου για να περάσει την ατζέντα του εταιρικού woke μάρκετινγκ, χωρίς έναν μόνο ηθοποιό ελληνικής ή έστω μεσογειακής καταγωγής στους κεντρικούς ρόλους.
Ο «βιασμός» του Ομήρου
Η κριτική δεν είναι συναισθηματική. Έχει συγκεκριμένο ιστορικό και επιστημονικό έρεισμα. Η Ελένη, έχει ιστορικά περιγραφεί ως «λευκόδερμη» και «ξανθιά», και η παρουσία της ως καταλύτης για τον Τρωικό Πόλεμο, συνδέεται άρρηκτα με αυτή την εικόνα στο πλαίσιο της αρχαιοελληνικής παράδοσης. Στην «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια», η Ελένη περιγράφεται επανειλημμένα με επίθετα που παραπέμπουν σε λευκό δέρμα και ξανθά μαλλιά. Η αρχαία εικονογραφία —τα αγγεία, τα αγάλματα και οι τοιχογραφίες— αναπαριστά ήρωες και θεότητες, με χαρακτηριστικά που αντικατοπτρίζουν τον μεσογειακό-ευρωπαϊκό κόσμο από τον οποίο γεννήθηκαν.
Αυτά δεν είναι απόψεις. Είναι η ιστορική και αρχαιολογική πραγματικότητα τριών χιλιετιών. Και το Χόλιγουντ τα αγνοεί με μια αλαζονεία που δεν θα τολμούσε να επιδείξει απέναντι σε κανένα άλλο πολιτισμό στον κόσμο. Φανταστείτε την παγκόσμια αναταραχή, αν ένας Λευκός ηθοποιός, έπαιζε τον Μάνσα Μούσα ή έναν ιαπωνικό ιστορικό ήρωα. Η βιομηχανία, θα έπαυε να λειτουργεί από το πολύ cancel. Αλλά ο ελληνικός πολιτισμός; Ελεύθερος στόχος. Πολύ Ευρωπαίος, πολύ «Λευκός» και άρα, πολύ ενοχλητικός για τα ποσοστά diversity του εταιρικού τμήματος HR.
Κι εδώ εντοπίζεται και η χυδαία υποκρισία της woke βιομηχανίας θεάματος. Για χρόνια, κηρύττει ότι η «πολιτιστική ιδιοποίηση», είναι αμάρτημα. Αλλά, να βάλεις Λευκό ηθοποιό σε ρόλο μη-λευκού ήρωα; Σκάνδαλο. Το να αδειάσεις όμως, τον Όμηρο από την ιστορική του ταυτότητα, προκειμένου να εξυπηρετήσεις τα κριτήρια diversity της Ακαδημίας Κινηματογράφου και του Hollywood; Αυτό το λένε «πρόοδο».
Εξίσου εξοργιστική, είναι η πλήρης απουσία ελληνικού ταλέντου. Ούτε ένας ηθοποιός, ελληνικής καταγωγής, στους κεντρικούς ρόλους μιας παραγωγής, που γυρίστηκε στον Ακροκόρινθο και στη Μεσσηνία και που φιλοδοξεί να αναβιώσει τον κορυφαίο μύθο του ελληνισμού. Οι σύγχρονοι Έλληνες —οι άμεσοι απόγονοι εκείνων των Μυκηναίων και Ιώνων— αντιμετωπίζονται από το Χόλιγουντ, ως αόρατοι. Χρήσιμα τα μεσογειακά τοπία, άχρηστοι οι άνθρωποι, στα οποία ζουν επί χιλιετίες.
Ο Νόλαν απαντά και τα κάνει… χειρότερα!
Απέναντι στη θύελλα αντιδράσεων, ο Νόλαν επέλεξε να απαντήσει με τρόπο που αποκαλύπτει πόσο βαθιά έχει ενσωματώσει την ιδεολογία που υπηρετεί. Δήλωσε ότι «οι παλαιότερες αναπαραστάσεις των ομηρικών χαρακτήρων, τείνουν να αντικατοπτρίζουν τον κόσμο της εποχής του Ομήρου», μια απάντηση που ακούγεται σοφή, αλλά είναι κενή. Γιατί εάν η ιστορική ακρίβεια, δεν δεσμεύει τον σκηνοθέτη, τότε τι τον δεσμεύει; Ποιο είναι το κριτήριο επιλογής; Και η απάντηση, είναι προφανής, για όποιον έχει παρακολουθήσει το Χόλιγουντ τα τελευταία χρόνια: τα standards ποικιλομορφίας της Ακαδημίας, οι απαιτήσεις των χρηματοδοτών και η λογική του νεοταξίτικου εταιρικού ακτιβισμού, που έχει καταλάβει τη μεγαλύτερη βιομηχανία θεάματος στον κόσμο. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο, ποιοί υπερασπίζονται το έργο – έτρωμα του Νόλαν. Ένας ανώνυμος «πολύχρωμος» φιλελέφτ όχλος, κυρίως του Διαδικτύου, που θεωρεί ότι όλα είναι ρευστά και που υπακούει τυφλά, στα κελεύσματα της διεθνούς νεοταξίτικης ελίτ.
Ο πλουσιότερος και ίσως πιο επιδραστικός άνθρωπος στον κόσμο, Ίλον Μασκ, επιτέθηκε επανειλημμένα στην ταινία, ισχυριζόμενος ότι ο Νόλαν «θέλει τα βραβεία» και αναπαρήγαγε αναρτήσεις, που κατηγορούν τον σκηνοθέτη ότι βεβηλώνει τον τάφο του Ομήρου με τις επιλογές του. Ο συντηρητικός σχολιαστής, Ματ Γουόλς, ήταν ακόμα πιο ευθύς: υποστήριξε ότι ο Νόλαν δεν τόλμησε να δώσει τον ρόλο της ομορφότερης γυναίκας, σε λευκή ηθοποιό, από φόβο κατηγοριών ρατσισμού. Μία άποψη, με την οποία ο Μασκ συμφώνησε δημόσια.
Ο Νόλαν, κάποτε υμνούμενος, ως ένας από τους τελευταίους αληθινούς auteur του αμερικανικού κινηματογράφου, εμφανίζεται πλέον ως ο πιο εύγλωττος εκπρόσωπος μιας βιομηχανίας, που αποφασίζει να θυσιάσει την Ιστορία στον βωμό του DEI. Η «Οδύσσεια» δεν είναι το αριστούργημά του. Είναι η παρακαταθήκη του.
Το νέο σκάνδαλο της Λίνας Μενδώνη: 6,5 εκατ. ευρώ από τον κορβανά μας
Αυτό όμως που μετατρέπει αυτή τη συζήτηση, από πολιτιστική κριτική, σε πολιτικό σκάνδαλο, είναι αυτό που αποκαλύφθηκε πριν λίγα 24ωρα, μέσα από έγγραφο αναρτημένο στη Διαύγεια: η ταινία του Νόλαν, λαμβάνει κρατική επιχορήγηση άνω των 6,5 εκατομμυρίων ευρώ, από τον ελληνικό κορβανά, μέσω του ΕΚΟΜΕ.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία είχε ήδη υπογράψει άδεια κινηματογράφησης σε αρχαιολογικούς χώρους για την παραγωγή, έχει γίνει πλέον το πρόσωπο μιας επιλογής, που υπερβαίνει κάθε λογική: το ελληνικό κράτος, επιχορηγεί με εκατομμύρια ευρώ μια αμερικανική υπερπαραγωγή, που αλλοιώνει ακριβώς εκείνη την κληρονομιά που η ίδια κυβέρνηση δηλώνει ότι υπηρετεί, προστατεύει και προβάλλει στον κόσμο. Αυτό, όμως δεν είναι κάποιο… λάθος. Είναι επιλογή. Και ως επιλογή, απαιτεί εξηγήσεις.
Σε μια χώρα, όπου οι νέοι Έλληνες δημιουργοί, αγωνίζονται να βρουν χρηματοδότηση για να πουν ελληνικές ιστορίες, σε μια χώρα όπου η εγχώρια κινηματογραφική παραγωγή παραμένει υποχρηματοδοτημένη, η Μενδώνη διοχετεύει 6,5 εκατομμύρια ευρώ, σε μια παραγωγή της Universal Pictures, που δεν εκπροσωπεί ούτε τον ελληνικό χαρακτήρα, ούτε το ελληνικό ταλέντο, ούτε τον ελληνικό πολιτισμό, όπως αυτός πραγματικά υπήρξε. Η ίδια υπουργός, άνοιξε και τους αρχαιολογικούς χώρους και τα χρηματοκιβώτια του δημοσίου, για μια ταινία που χρησιμοποιεί την Ελλάδα ως σκηνικό και τον Όμηρο ως εμπορικό σήμα, ενώ αδειάζει και τα δύο από το πραγματικό τους περιεχόμενο.
Εάν αυτό είναι η πολιτιστική πολιτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη, τότε η χώρα δεν έχει ανάγκη από εξωτερικούς εχθρούς της κληρονομιάς της. Τους έχει εντός των τειχών, τους παράγει μόνη της και τους επιχορηγεί.
Μποϊκοτάζ: Η μόνη απάντηση που καταλαβαίνουν
Η «Οδύσσεια» ανήκει στους Έλληνες. Όχι ως νομική ιδιοκτησία, αλλά ως ταυτότητα, ως ψυχή, ως αδιάσπαστη συνέχεια τριών χιλιετιών. Ανήκει σε κάθε άνθρωπο, που μεγάλωσε με αυτή την παράδοση, που ένιωσε κάτι διαβάζοντας για τον νόστο του Οδυσσέα, που κατάλαβε γιατί η Πηνελόπη ύφαινε και ξήφαινε, που έμαθε ότι η επιστροφή στις ρίζες, δεν είναι αδυναμία, αλλά, ο ύψιστος σκοπός.
Ο Νόλαν και το Χόλιγουντ, δεν κατανοούν τίποτα από αυτά. Και δεν χρειάζεται να τα κατανοήσουν. Αρκεί να νιώσουν τις επιπτώσεις, στα ταμεία τους. Η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνει η βιομηχανία, είναι αυτή των αριθμών. Κάθε εισιτήριο που δεν αγοράζεται, είναι μιά άσεμνη χειρονομία στο αποκρουστικό της πρόσωπο. Και κάθε άδεια αίθουσα, είναι ένα μήνυμα.
Μποϊκοτάζ, λοιπόν, στην «Οδύσσεια» του Νόλαν. Όχι γιατί είμαστε εχθροί της τέχνης. Κάθε άλλο. Αλλά, ακριβώς, γιατί την αγαπάμε αρκετά, ώστε να αρνούμαστε να αποδεχτούμε την κακέκτυπή της εκδοχή. Όχι γιατί φοβόμαστε τη διαφορετικότητα, αλλά γιατί αρνούμαστε να βαφτίσουμε ως… «πρόοδο», την αλλοίωση της ιστορίας μας. Και όχι γιατί έχουμε πρόβλημα με τον Νόλαν προσωπικά, αλλά γιατί η «Οδύσσεια» που παρουσιάζει, δεν είναι η δική μας Οδύσσεια. Δεν ήταν ποτέ. Ούτε θα γίνει.
About The Author
