Σύμφωνα με το Nordic Monitor ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει στήσει τα τελευταία χρόνια ένα εκτεταμένο διεθνές δίκτυο αμυντικών συμφωνιών, υπογράφοντας σχεδόν 100 διμερείς συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας με ξένες κυβερνήσεις. Ο στόχος, όπως περιγράφεται στο δημοσίευμα, δεν είναι μόνο γεωπολιτικός. Είναι και βαθιά επιχειρηματικός: να ανοίγουν νέες αγορές για την τουρκική πολεμική βιομηχανία, να ενισχύονται οι εξαγωγές οπλικών συστημάτων και να παγιώνεται η επιρροή του στενού κύκλου του Τούρκου προέδρου στο παγκόσμιο αμυντικό εμπόριο.
Το ρεπορτάζ υποστηρίζει ότι ο Ερντογάν, του οποίου συγγενείς και στενοί συνεργάτες έχουν αποκτήσει σχεδόν απόλυτο έλεγχο στο στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα της Τουρκίας την τελευταία δεκαετία, λειτουργεί συχνά και ως άτυπος «πωλητής» για λογαριασμό της Baykar, της γνωστής τουρκικής εταιρείας drones, της οποίας πρόεδρος είναι ο γαμπρός του, Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ.
Μάλιστα, σύμφωνα πάντα με το δημοσίευμα, η οικονομική άνοδος του Μπαϊρακτάρ είναι εντυπωσιακή. Η ανανεωμένη λίστα του Forbes για το 2026 τον τοποθετεί για πρώτη φορά στους 10 πλουσιότερους επιχειρηματίες της Τουρκίας, με προσωπική περιουσία που εκτιμάται στα 2,7 δισ. δολάρια, φέρνοντάς τον στην ένατη θέση. Το δημοσίευμα συνδέει ευθέως αυτή την εκτίναξη με τις εξαγωγές στρατιωτικών drones.
Το ίδιο μοτίβο, αναφέρει το άρθρο, επαναλαμβάνεται και σε άλλες επιχειρήσεις της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, οι οποίες φέρονται να ελέγχονται από πρόσωπα του περιβάλλοντος Ερντογάν. Σύμφωνα με τις καταγγελίες που παραθέτει το Nordic Monitor, οι εταιρείες αυτές εξασφαλίζουν πολιτική προστασία, κρατικές διευκολύνσεις και ταχύτερες εγκρίσεις από τις τουρκικές αρχές εξαγωγών, με αντάλλαγμα μερίδιο από τις διεθνείς πωλήσεις.
Η συμφωνία με τη Βραζιλία ως μοντέλο
Το πιο πρόσφατο παράδειγμα που παρουσιάζεται είναι η συμφωνία αμυντικής βιομηχανικής συνεργασίας ανάμεσα στην Τουρκία και τη Βραζιλία, η οποία υπεγράφη στις 25 Μαρτίου 2022 σε Μπραζίλια και Άγκυρα και σήμερα αναμένει ψήφιση από την τουρκική Εθνοσυνέλευση.
Ο Ερντογάν, όταν παρέπεμψε τη συμφωνία στο κοινοβούλιο στις 16 Ιανουαρίου 2026 για κύρωση, δεν άφησε περιθώριο παρερμηνειών. Όπως αναφέρεται, δήλωσε ρητά ότι η συμφωνία «αποσκοπεί στην παροχή ευκαιριών αγοράς για αμυντικά συστήματα που παράγονται από εταιρείες της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας».
Με άλλα λόγια, η διπλωματία παρουσιάζεται ως όχημα εμπορικής επέκτασης.
Η συμφωνία, με τίτλο «Συμφωνία Αμυντικής Βιομηχανικής Συνεργασίας μεταξύ της Κυβέρνησης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Βραζιλίας και της Κυβέρνησης της Δημοκρατίας της Τουρκίας», προβλέπει ένα πολύ ευρύ πλαίσιο συνεργασίας που ξεπερνά τις κλασικές στρατιωτικές σχέσεις. Περιλαμβάνει κοινή ανάπτυξη οπλικών συστημάτων, συμπαραγωγή και δυνατότητα πωλήσεων ακόμη και σε τρίτες χώρες.
Από τουρκικής πλευράς υπέγραψε ο τότε επικεφαλής της αμυντικής βιομηχανίας, Ισμαήλ Ντεμίρ, ο οποίος είχε βρεθεί στο στόχαστρο αμερικανικών κυρώσεων για τον ρόλο του στην αγορά ρωσικών πυραυλικών συστημάτων. Από βραζιλιάνικης πλευράς υπέγραψε ο Γραμματέας Αμυντικών Προϊόντων, Marcos Rosas Degaut Pontes.
Τα βασικά στοιχεία της επιχειρηματικής συμφωνίας Τουρκίας – Βραζιλίας
Σύμφωνα με το Nordic Monitor, η συμφωνία προβλέπει συγκεκριμένους άξονες που δίνουν σαφές επιχειρηματικό και βιομηχανικό πλεονέκτημα στην Άγκυρα και στις τουρκικές εταιρείες:
- Κοινή έρευνα, ανάπτυξη και παραγωγή στρατιωτικών συστημάτων
- Μεταφορά τεχνολογίας και βιομηχανική συνεργασία
- Προμήθεια, εκσυγχρονισμός και υποστήριξη αμυντικού εξοπλισμού
- Ανταλλαγή τεχνικής τεχνογνωσίας, δεδομένων και ειδικευμένης γνώσης
- Συμμετοχή σε αμυντικές εκθέσεις και θεσμικές ανταλλαγές
- Δημιουργία πλαισίου για συμπαραγωγές και κοινοπραξίες
- Δυνατότητα εξαγωγής σε τρίτες χώρες των συστημάτων που θα αναπτυχθούν από κοινού, με αμοιβαία συναίνεση
- Πρόβλεψη για δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ώστε οι τεχνολογίες που θα παραχθούν από κοινού να μπορούν να εμπορικοποιηθούν με ειδικές εφαρμοστικές συμφωνίες
Αυτό είναι και το πιο κρίσιμο σημείο. Δεν μιλάμε απλώς για μια αγορά όπλων από τη Βραζιλία. Μιλάμε για θεσμική ενσωμάτωση τουρκικών εταιρειών μέσα στην αμυντική βιομηχανία της Βραζιλίας, με πρόσβαση στην παραγωγή, στην τεχνογνωσία και στις μελλοντικές εξαγωγές.
Ο μηχανισμός που ανοίγει τις δουλειές
Η συμφωνία προβλέπει επίσης τη σύσταση κοινής επιτροπής με τη συμμετοχή αξιωματούχων της τουρκικής Προεδρίας Αμυντικής Βιομηχανίας (SSB) και του υπουργείου Άμυνας της Βραζιλίας. Η επιτροπή αυτή θα αναλαμβάνει να εντοπίζει έργα, να συντονίζει την εφαρμογή και να επιβλέπει τη συνεργασία.
Κατά το Nordic Monitor, εδώ ακριβώς φαίνεται ο πυρήνας του συστήματος Ερντογάν: η εξουσία λήψης αποφάσεων και οι προμήθειες έχουν συγκεντρωθεί όλο και περισσότερο στην SSB, η οποία συνδέεται άμεσα με το προεδρικό γραφείο. Έτσι, η τουρκική κυβέρνηση αποκτά ισχυρό έλεγχο στο ποια εταιρεία θα ευνοηθεί, ποιο έργο θα προχωρήσει και ποιος θα πάρει τελικά το συμβόλαιο.
Σχεδόν 90 παρόμοιες συμφωνίες
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι η συμφωνία με τη Βραζιλία δεν είναι εξαίρεση αλλά μέρος μιας μεγαλύτερης στρατηγικής. Η Άγκυρα έχει υπογράψει περίπου 90 αντίστοιχες συμφωνίες τα τελευταία χρόνια, στο πλαίσιο μιας επιθετικής εκστρατείας για να μετατρέψει την Τουρκία σε μεγάλη εξαγωγική δύναμη στον τομέα της άμυνας.
Αυτές οι συμφωνίες, σύμφωνα με το Nordic Monitor, λειτουργούν ως πλατφόρμες που:
- μειώνουν πολιτικά και νομικά εμπόδια για εξοπλιστικές συμφωνίες
- διευκολύνουν τη μεταφορά τεχνολογίας
- δημιουργούν μακροχρόνιες εξαρτήσεις μέσω κοινής παραγωγής
- ανοίγουν σταθερά νέες αγορές για τις τουρκικές αμυντικές εταιρείες σε Αφρική, Ασία και Λατινική Αμερική
Το πολιτικό μήνυμα πίσω από τις μπίζνες
Η ουσία του ρεπορτάζ είναι σαφής: η Άγκυρα δεν χρησιμοποιεί μόνο τη διπλωματία για στρατηγική επιρροή, αλλά και ως εργαλείο επιχειρηματικής διείσδυσης. Η περίπτωση της Βραζιλίας δείχνει πώς μια διμερής κρατική συμφωνία μετατρέπεται σε όχημα για την πώληση τουρκικών αμυντικών προϊόντων, τη δημιουργία συμπαραγωγών και την επέκταση της τουρκικής παρουσίας σε μια ολόκληρη περιφέρεια, αυτή τη φορά στη Λατινική Αμερική.
Με απλά λόγια, σύμφωνα με το Nordic Monitor, ο Ερντογάν δεν χτίζει μόνο συμμαχίες. Χτίζει αγορές. Και πίσω από τις σημαίες, τις χειραψίες και τα επίσημα έγγραφα, τρέχει ένα πολύ σκληρό παιχνίδι εξοπλιστικών συμφερόντων.
About The Author
