Το Ορμούζ δεν είναι πια απλώς ένα γεωπολιτικό choke point. Έχει μετατραπεί σε ένα ιδιότυπο πλωτό «τελωνείο», όπου η ασφαλής διέλευση για ορισμένα πλοία φαίνεται να περνά μέσα από διαπραγμάτευση, κρυφούς κωδικούς, αλλαγές σημαίας και πληρωμές σε γιουάν ή stablecoins, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ ανεβάζει ξανά τους τόνους δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ μπορούν να «ανοίξουν» τα Στενά και να «πάρουν το πετρέλαιο», αλλά χρειάζονται λίγο περισσότερο χρόνο.
Σύμφωνα με το Bloomberg, το μοντέλο που έχει στηθεί για τις διελεύσεις βασίζεται σε μια άτυπη αλλά σκληρή λογική ελέγχου από το Ιράν και τους Φρουρούς της Επανάστασης: τα πλοία που συνδέονται με χώρες τις οποίες η Τεχεράνη θεωρεί «φιλικές» έχουν περισσότερες πιθανότητες να περάσουν, ενώ για δεξαμενόπλοια το σημείο εκκίνησης στις διαπραγματεύσεις φέρεται να είναι περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι, με πληρωμή σε κινεζικό νόμισμα ή σε σταθερά κρυπτονομίσματα. Για ένα VLCC με φορτίο κοντά στα 2 εκατ. βαρέλια, το ποσό αυτό μπορεί να αγγίξει τα 2 εκατ. δολάρια. Μετά την πληρωμή, εκδίδεται κωδικός άδειας και δίνονται συγκεκριμένες οδηγίες πορείας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ζητείται ακόμη και προσωρινή αλλαγή σημαίας ή νηολόγησης πριν από τη διέλευση.
Το ίδιο δημοσίευμα περιγράφει ότι, όταν το πλοίο πλησιάζει το Στενό, μεταδίδει τον κωδικό του μέσω VHF και στη συνέχεια συνοδεύεται από ιρανικό σκάφος μέσα από τη διαδρομή που έχει εγκριθεί. Η εικόνα που προκύπτει δεν θυμίζει απλή ναυσιπλοΐα, αλλά σύστημα αδειοδοτημένης διέλευσης με πολιτικά και οικονομικά φίλτρα. Και αυτό είναι που ανησυχεί περισσότερο τη ναυτιλιακή αγορά: δεν μιλάμε απλώς για έναν κίνδυνο πολέμου, αλλά για μια παράλληλη αρχιτεκτονική ελέγχου πάνω σε έναν από τους πιο κρίσιμους διαύλους του παγκόσμιου εμπορίου.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επιχειρεί να ντύσει αυτή την πρακτική με νομικό μανδύα. Όπως μεταδίδεται, το Ιράν ενημέρωσε τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό ότι πλοία που συνδέονται με μη εχθρικά κράτη μπορούν να έχουν ασφαλή διέλευση, ενώ περιορισμοί επιβάλλονται σε όσα θεωρούνται συνδεδεμένα με «επιτιθέμενους». Την ίδια ώρα, ο IMO επιβεβαιώνει ότι η κρίση έχει ήδη λάβει ανθρωπιστικές διαστάσεις, με περίπου 20.000 ναυτικούς να παραμένουν εγκλωβισμένοι στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου και με 21 επιβεβαιωμένες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία από τα τέλη Φεβρουαρίου.
Νομικά, όμως, το σκηνικό κάθε άλλο παρά καθαρό είναι. Ειδικοί του ναυτικού δικαίου που μίλησαν στο Bloomberg σημειώνουν ότι το ιρανικό επιχείρημα βασίζεται στην επίκληση αυτοάμυνας και στον έλεγχο πλοίων που, κατά την άποψη της Τεχεράνης, συνδέονται με εχθρικά κράτη. Ωστόσο, η ίδια η νομιμότητα επιβολής τέτοιων «τελών» αμφισβητείται έντονα από μεγάλο μέρος της διεθνούς νομικής κοινότητας. Για τους πλοιοκτήτες, το δίλημμα είναι ωμό: αν πληρώσουν, μπορεί να βρεθούν μπλεγμένοι με κυρώσεις, ασφαλιστικά κενά ή άλλες νομικές επιπλοκές· αν δεν πληρώσουν, το πλοίο μπορεί να μείνει μπλοκαρισμένο ή εκτεθειμένο.
Παρά το κλίμα ασφυξίας, τις τελευταίες ώρες καταγράφονται ορισμένες κινήσεις που δείχνουν ότι η διέλευση δεν έχει παγώσει πλήρως. Reuters μετέδωσε ότι γαλλόκτητο containership της CMA CGM πέρασε τα Στενά, ενώ ξεχωριστά επιβεβαιώθηκε και η διέλευση ιαπωνικών συμφερόντων LNG tanker, του πρώτου ιαπωνικού πλοίου που διέσχισε το Ορμούζ μετά το ξέσπασμα της σύγκρουσης. Στην περίπτωση του γαλλικού πλοίου, τα στοιχεία παρακολούθησης έδειξαν μάλιστα αλλαγή στην ένδειξη προορισμού/ταυτότητας ώστε να υπογραμμιστεί η εθνική συνάφεια του πλοίου, κάτι που ενισχύει την εικόνα ότι η «εθνικότητα» έχει αποκτήσει βαρύτητα σχεδόν όση και το φορτίο.
Μέσα σε αυτό το φόντο ήρθε και η νέα ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ στο Truth Social. Σύμφωνα με Reuters, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι «με λίγο περισσότερο χρόνο» οι ΗΠΑ μπορούν εύκολα να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, να πάρουν το πετρέλαιο και να βγάλουν «μια περιουσία». Η τοποθέτηση αυτή σηματοδοτεί νέα σκλήρυνση της ρητορικής του, ειδικά επειδή έρχεται μετά από προηγούμενες παρεμβάσεις στις οποίες είχε αφήσει να εννοηθεί ότι το ζήτημα του ανοίγματος των Στενών αφορά περισσότερο άλλους συμμάχους που εξαρτώνται ενεργειακά από την περιοχή.
Το πολιτικό μήνυμα είναι διπλό. Από τη μία, η Ουάσιγκτον θέλει να δείξει ότι έχει τη στρατιωτική δυνατότητα να επιβάλει τετελεσμένα στο Ορμούζ. Από την άλλη, η ίδια η αναφορά του Τραμπ ότι χρειάζεται «λίγο περισσότερο χρόνο» δείχνει πως μια τέτοια επιχείρηση δεν θεωρείται ούτε άμεση ούτε ανέξοδη. Και αυτό λέει πολλά: όταν ακόμη και ο Λευκός Οίκος μιλά για χρόνο, σημαίνει ότι το Ιράν έχει ήδη πετύχει τον βασικό του στόχο, δηλαδή να μετατρέψει τη διέλευση από διεθνές δικαίωμα σε πεδίο διαπραγμάτευσης, πίεσης και κόστους. Η αγορά μπορεί να βλέπει σήμερα μεμονωμένα πλοία να περνούν, αλλά ο κανόνας πλέον δεν είναι η ελευθερία ναυσιπλοΐας. Είναι η άδεια υπό όρους.
About The Author
