Η Ευρώπη μπορεί να μην έχει μπει ακόμη επισήμως σε κατάσταση ενεργειακής ασφυξίας, όμως το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι πλέον καθαρό: το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δεν αντιμετωπίζεται ως μια πρόσκαιρη αναταραχή, αλλά ως απειλή με διάρκεια, βάθος και σοβαρές συνέπειες για καύσιμα, μεταφορές, πληθωρισμό και ανάπτυξη. Ο επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, προειδοποίησε ότι η Ένωση πρέπει να προετοιμαστεί για «μακροχρόνιο» ενεργειακό σοκ, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο δελτίου στα καύσιμα ή νέας αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου.
Η επίσημη γραμμή της Κομισιόν κρατά ακόμη μια ισορροπία: από τη μία ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή άμεσο πρόβλημα ασφάλειας εφοδιασμού, από την άλλη όμως αναγνωρίζει ότι, αν η κρίση στον Κόλπο παραταθεί, η ευρωπαϊκή ασφάλεια σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο θα επανεκτιμηθεί. Με απλά λόγια, οι Βρυξέλλες δεν χτυπούν ακόμη συναγερμό πανικού, αλλά έχουν ήδη ανοίξει τα συρτάρια με τα σενάρια άμυνας.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο η τιμή του αργού. Είναι το ντόμινο που ξεκινά από το Ορμούζ και απλώνεται σε ολόκληρη την αλυσίδα. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποίησε ότι οι διαταραχές στις προμήθειες από τη Μέση Ανατολή θα ενταθούν μέσα στον Απρίλιο και θα αρχίσουν να χτυπούν την ευρωπαϊκή οικονομία, με ιδιαίτερη πίεση σε ντίζελ και καύσιμα αεροσκαφών. Σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν ήδη χαθεί πάνω από 12 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από την έναρξη της σύγκρουσης, ενώ οι απώλειες του Απριλίου αναμένονται διπλάσιες από εκείνες του Μαρτίου.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται και η μεγάλη ευρωπαϊκή αδυναμία. Η ΕΕ μπορεί να στηρίζεται περισσότερο στη Νορβηγία και στις ΗΠΑ παρά στη Μέση Ανατολή για την τρέχουσα τροφοδοσία της, όμως η αγορά ενέργειας είναι παγκόσμια. Όταν κλείνει ο βασικός θαλάσσιος λαιμός του πλανήτη, η ζημιά δεν σταματά στα δεξαμενόπλοια του Κόλπου. Περνά στις διεθνείς τιμές, στα ασφάλιστρα μεταφοράς, στις εναλλακτικές ροές LNG και τελικά στο κόστος που πληρώνει ο Ευρωπαίος καταναλωτής στο πρατήριο, στο ρεύμα, στο σούπερ μάρκετ. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αρχίζουν ήδη να συζητούν ξανά μέτρα που θύμισαν το 2022.
Η εικόνα στα αποθέματα φυσικού αερίου δεν βοηθά. Στα τέλη Μαρτίου τα ευρωπαϊκά αποθέματα ήταν μόλις στο 28% περίπου, επίπεδο χαμηλό για την εποχή, με τις Βρυξέλλες να πιέζουν τα κράτη-μέλη να ξεκινήσουν νωρίς την αναπλήρωση για να μη βρεθούν μπροστά σε νέο αγώνα δρόμου πριν από τον χειμώνα. Η Ολλανδία μάλιστα βρέθηκε σχεδόν στον πάτο, κοντά στο 6% της χωρητικότητας, γεγονός που δείχνει πόσο άνιση είναι η ευρωπαϊκή αντοχή μέσα στην ίδια κρίση.
Την ίδια ώρα, η Ευρώπη έχει ήδη μετατοπιστεί σε μια νέα εξάρτηση: στο LNG των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τη Eurostat, στο πρώτο τρίμηνο του 2025 το 50,7% των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου της ΕΕ προήλθε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, με τη Ρωσία και το Κατάρ να ακολουθούν. Παράλληλα, στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που επικαλείται το Reuters δείχνουν ότι το Κατάρ αντιστοιχούσε στο 3,5% της συνολικής προμήθειας αερίου της ΕΕ το 2025, ενώ οι ΗΠΑ είχαν μερίδιο 25,4%. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν η Ευρώπη δεν εξαρτάται απόλυτα από το καταριανό αέριο, κάθε σοβαρή διαταραχή στην περιοχή ανεβάζει τον ανταγωνισμό με την Ασία και σπρώχνει τις τιμές προς τα πάνω.
Το γεωπολιτικό αδιέξοδο γίνεται ακόμη πιο δύσκολο επειδή η ΕΕ έχει ήδη αποφασίσει την απομάκρυνση από το ρωσικό αέριο. Το Συμβούλιο της ΕΕ έχει δώσει το τελικό πράσινο φως για σταδιακή απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών, με πλήρη απαγόρευση στο LNG από τις αρχές του 2027 και στο αέριο αγωγών από το φθινόπωρο του 2027. Άρα, η Ευρώπη καλείται να περάσει την πιο επικίνδυνη ενεργειακή στροφή των τελευταίων ετών έχοντας κλείσει μία παλιά στρόφιγγα, ενώ η εναλλακτική τροφοδοσία δοκιμάζεται από πόλεμο και αβεβαιότητα.
Δεν είναι μόνο ζήτημα ενεργειακής πολιτικής. Είναι και καθαρό οικονομικό χτύπημα. Στη Γερμανία, οι κορυφαίοι οικονομικοί φορείς ήδη έκοψαν τις προβλέψεις ανάπτυξης για το 2026 και το 2027, λόγω της ανόδου σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο που προκάλεσε η κρίση με το Ιράν. Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη ανέβηκε στο 2,5% τον Μάρτιο από 1,9% τον Φεβρουάριο, με την ενέργεια να επιστρέφει στο επίκεντρο. Αυτό σημαίνει ότι η νέα ενεργειακή αναστάτωση δεν θα μείνει στους πίνακες των traders. Θα περάσει στις τιμές, στα επιτόκια, στην κατανάλωση και τελικά στην τσέπη των νοικοκυριών.
Η Κομισιόν προσπαθεί προς το παρόν να μην πυροδοτήσει πανικό. Όμως η συζήτηση για δελτίο στα καύσιμα, για χαλάρωση κανόνων, για αποθέματα έκτακτης ανάγκης και για νέα μέτρα στήριξης δεν ανοίγει τυχαία. Ανοίγει επειδή στις Βρυξέλλες καταλαβαίνουν ότι η Ευρώπη είναι πολύ πιο ευάλωτη απ’ όσο ήθελε να πιστεύει. Και επειδή, αν το Ορμούζ παραμείνει κλειστό ή η κρίση κλιμακωθεί κι άλλο, η ήπειρος θα βρεθεί ξανά μπροστά σε ένα γνώριμο και πικρό δίλημμα: ακριβή ενέργεια ή δελτίο.
About The Author
