Η σαρωτική νίκη του AfD στη Σαξονία – Άνχαλτ, με 43,8%, προκάλεσε νέο κύμα ανησυχίας στη Γερμανία και διεθνώς. «Η Ακροδεξιά επιστρέφει», «η Γερμανία αλλάζει», «κίνδυνος για τη Δημοκρατία»: Οι γνωστές προειδοποιήσεις επανήλθαν. Υπάρχει όμως ένα βασικό ερώτημα που συχνά χάνεται πίσω από τους δραματικούς τίτλους: Είναι πράγματι το AfD ένα εξτρεμιστικό ακροδεξιό κόμμα ή πρόκειται κυρίως για μια εθνοσυντηρητική πολιτική δύναμη, στο εσωτερικό της οποίας υπάρχουν και κάποιες ακραίες τάσεις;
Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι στο AfD υπάρχουν στελέχη με ιδιαίτερα σκληρές θέσεις. Οργανώσεις και πρόσωπα που συνδέονται με το κόμμα, έχουν βρεθεί στο μικροσκόπιο των γερμανικών αρχών, ενώ κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί σοβαρές κατηγορίες ή υποψίες για επαφές με ακροδεξιούς και νεοναζιστικούς κύκλους ή για σχέσεις με τη Ρωσία.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το σύνολο του κόμματος, των ψηφοφόρων του ή του πολιτικού του προγράμματος, μπορεί αυτομάτως να ταυτιστεί με τον πολιτικό εξτρεμισμό.
Άλλωστε, ακόμη και η ίδια η φυσιογνωμία του AfD, δυσκολεύει τα απλοϊκα και φοβικά συμπεράσματα. Η συμπρόεδρός του, Alice Weidel, είναι ομοφυλόφιλη και ζει με τη Sarah Bossard, γυναίκα με καταγωγή από τη Σρι Λάνκα, με την οποία μεγαλώνουν δύο παιδιά. Στο κόμμα υπάρχουν επίσης μέλη διαφορετικής εθνοτικής καταγωγής, ακόμη και μαύρα στελέχη, ενώ έχει υπάρξει οργανωμένη παρουσία Εβραίων υποστηρικτών του AfD.
Προφανώς, αυτά δεν αποτελούν από μόνα τους «πιστοποιητικό δημοκρατικότητας». Δείχνουν, όμως, πόσο προβληματική είναι η προσπάθεια να παρουσιαστεί το κόμμα ως μία μονολιθική νεοναζιστική παράταξη.
Τι ακριβώς είναι «ακραίο» στο επίσημο πρόγραμμα;
Και ακριβώς εδώ, βρίσκεται ίσως η ουσία της συζήτησης.
Εάν κάποιος εξετάσει το επίσημο πρόγραμμα του AfD, χωρίς να γνωρίζει τίποτα για την πολιτική ταμπέλα που έχει ήδη αποδοθεί στο κόμμα, θα συναντήσει κυρίως εθνοσυντηρητικές, ευρωσκεπτικιστικές, οικονομικά φιλελεύθερες θέσεις και προτάσεις κατά της παράνομης μετανάστευσης και της woke ατζέντας.
Αυστηρότερη φύλαξη των συνόρων, περιορισμός της παράνομης μετανάστευσης, απελάσεις όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής, ενίσχυση της παραδοσιακής οικογένειας, αντίθεση στις πολιτικές ταυτότητας φύλου, επιστροφή στην πυρηνική ενέργεια, φθηνότερη ενέργεια και ενίσχυση της εθνικής κυριαρχίας.
Μπορεί κάποιος να συμφωνεί ή να διαφωνεί με όλα αυτά. Μπορεί να τα θεωρεί λανθασμένα, υπερβολικά ή υπερβολικά σκληρά.
Ωστόσο, δεν προκύπτει από το επίσημο πρόγραμμα, μια διακηρυγμένη επιδίωξη κατάργησης των εκλογών, του κοινοβουλευτισμού ή εγκαθίδρυσης ενός μονοκομματικού ή ολοκληρωτικού καθεστώτος. Κάθε άλλο.
Επομένως, άλλο πράγμα είναι να χαρακτηρίζονται ακραίες συγκεκριμένες δηλώσεις στελεχών και άλλο να χαρακτηρίζεται συλλήβδην εξτρεμιστικό το επίσημο πρόγραμμα ενός κόμματος σαν το AfD.
Η δαιμονοποίηση τού πατριωτισμού στην Γερμανία
Υπάρχει, όμως, και μια γερμανική ιδιαιτερότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Το τεράστιο ιστορικό βάρος του ναζισμού, του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ολοκαυτώματος, δημιούργησε στη μεταπολεμική Γερμανία μια μαζική πολιτική κουλτούρα ενοχικότητας. Με εγγόνια και δισέγγονα πολεμιστών του Β’Π.Π να νιώθουν απέχθεια για το οικογενειακό τους παρελθόν ή ακόμα και ενοχή για τα -πραγματικά ή φαντασιακά- εγκλήματα των προγόνων τους και να προσπαθούν να εξιλεωθούν, υιοθετώντας φιλομεταναστευτικές, φιλοΛΟΑΤΚΙ και φιλοσιωνιστικές οπτικές.
Γιατί, στη Γερμανία έννοιες όπως πατρίδα, έθνος, εθνική ταυτότητα, παραδοσιακή οικογένεια και αυστηρή μεταναστευτική πολιτική, κουβαλούν ένα ιστορικό και πολιτικό φορτίο, πολύ μεγαλύτερο από εκείνο που έχουν σε άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Έτσι, ένας πολιτικός λόγος που αντιτίθεται στη λεγόμενη «woke» κουλτούρα, στις πολιτικές ταυτότητας, στη μαζική μετανάστευση ή στην αποδυνάμωση της εθνικής κυριαρχίας, μπορεί ευκολότερα να τοποθετηθεί στο δεξιό άκρο του πολιτικού φάσματος, χωρίς καν να ανήκει εκεί.
Εδώ υπάρχει ένα παράδοξο. Η Γερμανία, οφείλει να θυμάται το παρελθόν της. Αλλά η πραγματική ιστορική παιδεία, δεν μπορεί να σημαίνει ότι κάθε έκφραση πατριωτισμού, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ύποπτη, ούτε ότι κάθε κοινωνικά συντηρητική θέση να ταυτίζεται με τον Εθνικοσοσιαλισμό.
Το παράδοξο της «φιλορωσικής Ακροδεξιάς»
Ακόμη και η εξωτερική πολιτική του AfD, παρουσιάζει αντιφάσεις, σε σχέση με τις εύκολες ιστορικές αναλογίες.
Το κόμμα, είναι ανοιχτά υπέρ της αποκατάστασης των σχέσεων με τη Μόσχα, αντιτίθεται στην πολιτική κυρώσεων και ζητά αλλαγή της γερμανικής πολιτικής απέναντι στον πόλεμο της Ουκρανίας.
Κάποιος, μπορεί να θεωρεί αυτή τη στρατηγική επικίνδυνη ή λανθασμένη. Ωστόσο, η φιλορωσική -όποως την χαρακτηρίζουν τα ΜΜΕ- πολιτική, δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη νεοναζιστικής ιδεολογίας.
Ιδιαίτερα, όταν θυμηθεί κανείς την ιστορική σύγκρουση του ναζιστικού καθεστώτος με τη Σοβιετική Ένωση και τη φυλετική ιδεολογία του απέναντι στους σλαβικούς λαούς.
Από το Μαγδεμβούργο μέχρι την Καγκελαρία υπάρχει τεράστια απόσταση
Μετά το 43,8% στη Σαξονία – Άνχαλτ, ένα μέρος του γερμανικού και διεθνούς Τύπου, παρουσίασε την εκλογική άνοδο του AfD περίπου ως προάγγελο μιας επερχόμενης κατάληψης της γερμανικής εξουσίας. Τα πράγματα, ωστόσο, είναι πολύ πιο σύνθετα.
Το AfD, κέρδισε τις εκλογές στο κρατίδιο, αλλά με 39 από τις 83 έδρες δεν απέκτησε αυτοδυναμία. Και το να κερδίζει ένα κόμμα ένα ανατολικογερμανικό κρατίδιο, απέχει πολύ από το να μπορεί να κυβερνήσει την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Για να κυβερνήσει ομοσπονδιακά, απαιτείται κοινοβουλευτική πλειοψηφία στην Bundestag. Και χωρίς αυτοδυναμία, χρειάζονται κυβερνητικοί εταίροι. Μέχρι σήμερα, όμως, τα μεγάλα γερμανικά κόμματα διατηρούν το Brandmauer, το πολιτικό «τείχος» που αποκλείει κάθε συνεργασία με το AfD.
Επομένως, η εκλογική του άνοδος, είναι αναμφίβολα μια τεράστια πολιτική εξέλιξη. Δεν σημαίνει όμως ότι η Γερμανία βρίσκεται αύριο το πρωί μπροστά σε κυβέρνηση AfD.
Υπό αυτή την έννοια, η κινδυνολογία που ακολούθησε τη νίκη του, μπορεί να κριθεί ως υπερβολική.
Υπό παρακολούθηση, αλλά όχι εκτός νόμου
Υπάρχει και ένα τελευταίο παράδοξο. Το AfD και οργανώσεις του, βρίσκονται εδώ και χρόνια αντιμέτωπα με τις γερμανικές υπηρεσίες ασφαλείας, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη έντονη πολιτική και νομική συζήτηση, για το κατά πόσο τμήματα του κόμματος κινούνται εκτός της δημοκρατικής συνταγματικής τάξης.
Τον Φεβρουάριο του 2026, το Διοικητικό Δικαστήριο της Κολωνίας, απαγόρευσε προσωρινά στην Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος, να αντιμετωπίζει συνολικά το AfD ως «αποδεδειγμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική» οργάνωση, μέχρι να κριθεί η κύρια υπόθεση.
Αυτό, δεν σημαίνει ότι το δικαστήριο «αθώωσε» πολιτικά το AfD. Σημαίνει όμως ότι ακόμη και σε θεσμικό επίπεδο, η απόδοση του χαρακτηρισμού στο σύνολο του κόμματος, δεν είναι τόσο απλή όσο συχνά παρουσιάζεται.
Παράλληλα, συζητείται ακόμη και το ενδεχόμενο διαδικασίας απαγόρευσης του AfD. Μια τέτοια εξέλιξη, όμως, δεν μπορεί να αποφασιστεί αυθαίρετα από μια κυβέρνηση.
Στη Γερμανία, μόνο το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο μπορεί να κηρύξει ένα πολιτικό κόμμα αντισυνταγματικό και το νομικό κατώφλι είναι εξαιρετικά υψηλό.
Οι ετικέτες δεν αρκούν πλέον
Το AfD, δεν χρειάζεται ούτε εξωραϊσμό ούτε δαιμονοποίηση, ούτε και ηρωοποίηση. Χρειάζεται πολιτική αξιολόγηση των πραγματικών θέσεών του.
Προφανώς και υπάρχουν στο εσωτερικό του ακραίες φωνές. Υπάρχουν κάποια στελέχη, που έχουν προκαλέσει έρευνες και αντιδράσεις.
Αλλά τίποτε από αυτά, δεν σημαίνει ότι εκατομμύρια Γερμανοί μετατράπηκαν ξαφνικά σε νεοναζί, επειδή ζητούν αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, περισσότερη εθνική κυριαρχία, παραδοσιακές κοινωνικές αξίες ή διαφορετική ενεργειακή πολιτική.
Και όσο το AfD μετατρέπεται από κόμμα διαμαρτυρίας σε μαζική πολιτική δύναμη, η εύκολη ετικέτα της «Ακροδεξιάς» εξηγεί ολοένα και λιγότερα, καθώς αναγκάζεται να αμβλύνει τις θέσεις του για να γίνει πιο αρεστό και να αποκτήσει πιθανότητες κυβερνησιμότητας.
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα για τη Γερμανία, να μην είναι γιατί εκατομμύρια πολίτες της «ριζοσπαστικοποιήθηκαν», αλλά γιατί ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας, δεν αναγνωρίζει πλέον τον εαυτό του στα κόμματα που επί δεκαετίες το κυβερνούσαν.
Και για να δούμε τα πράγματα από μια πιο ολοκληρωμένη σκοπιά, ακραίο δεν είναι το AfD, ούτε συγγενικά του κόμματα σε Ευρώπη και Αμερική. Ακραίες, είναι οι συνθήκες στις οποίες ζουν οι πολίτες, με την εγκληματικότητα, την παράνομη μετανάστευση, την παραμέληση των δομών πρόνοιας, τη woke κουλτούρα και την ενεργειακή κρίση.
Αυτές οι ακραίες συνθήκες, πολύ πιθανόν, να ριζοσπαστικοποιήσουν μαζικά σημαντικά τμήματα του πληθυσμού και να τα ωθήσουν, σαν μαγνήτης, σε πραγματικά ακραία κόμματα και οργανώσεις. Αυτό ακριβώς, οφείλουν να προσέξουν, τα συστημικά κόμματα και οι αρμόδιες κρατικές δομές και όχι τα δήθεν αντισυστημικά μορφώματα, τύπου AfD.
