Σε τροχιά ανοιχτής κλιμάκωσης μπαίνει ξανά η σύγκρουση Ιράν–ΗΠΑ, μετά το ναυάγιο των χθεσινών συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ και τη σημερινή ενεργοποίηση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού κατά της ιρανικής θαλάσσιας κυκλοφορίας. Η Ουάσιγκτον περνά πλέον από τη διπλωματική πίεση, στην έμπρακτη στρατιωτική επιβολή, με το Ορμούζ να μετατρέπεται ξανά στο πιο επικίνδυνο σημείο του πλανήτη για την ενέργεια, το εμπόριο και τη γεωπολιτική σταθερότητα.
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι ο αποκλεισμός εφαρμόζεται από σήμερα σε πλοία όλων των σημαιών που εισέρχονται ή εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια, καλύπτοντας την ιρανική ακτογραμμή στον Περσικό Κόλπο, τον Κόλπο του Ομάν και ζώνες ανατολικά των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με την αμερικανική οδηγία προς ναυτιλλομένους, κάθε πλοίο χωρίς άδεια μπορεί να υποστεί αναχαίτιση, εκτροπή πορείας ή και κατάσχεση, ενώ ανθρωπιστικά φορτία θα επιτρέπονται μόνο μετά από έλεγχο.
Η Ουάσιγκτον επιμένει ότι η ουδέτερη διέλευση πλοίων προς μη ιρανικούς προορισμούς δεν επηρεάζεται, όμως η πραγματικότητα είναι ότι η κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία του Ορμούζ περνά πλέον σε καθεστώς στρατιωτικής επιτήρησης, με κίνδυνο οποιοδήποτε λάθος, παρεξήγηση ή σκόπιμη πρόκληση να οδηγήσει σε θερμό επεισόδιο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έδειξε καθαρά τη γραμμή του, δηλώνοντας ότι δεν τον ενδιαφέρει αν το Ιράν επιστρέψει στις συνομιλίες, ενώ αμερικανικές πηγές αναφέρουν ότι εξετάζεται ακόμη και επανέναρξη στρατιωτικών πληγμάτων αν ο αποκλεισμός δεν αποδώσει. Την ίδια ώρα, ο Τζέι Ντι Βανς, που ηγήθηκε της αμερικανικής αποστολής στο Πακιστάν, αποχώρησε χωρίς συμφωνία, επιμένοντας πως η Τεχεράνη δεν έδωσε την επίσημη δέσμευση που ζητούσαν οι ΗΠΑ για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Παρά τη στρατιωτική σκλήρυνση, η διπλωματική πόρτα δεν έχει κλείσει ολοκληρωτικά. Μεσολαβητές από το Πακιστάν, την Αίγυπτο και την Τουρκία προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανή μια νέα φάση επαφών πριν από τη λήξη της εκεχειρίας, ενώ τόσο περιφερειακές όσο και δυτικές πηγές, παραδέχονται ότι δεν υπάρχει ακόμη οριστικό τέλος στις διαπραγματεύσεις. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν μίλησε σήμερα για «πλήρη προσπάθεια» συνέχισης της διαμεσολάβησης.
Από την πλευρά της Τεχεράνης, η απάντηση ήταν άμεση και σκληρή. Το Ιράν χαρακτήρισε τον αμερικανικό σχεδιασμό «πειρατεία» σε διεθνή ύδατα και διεμήνυσε ότι αν απειληθούν τα ιρανικά λιμάνια, τότε κανένα λιμάνι στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν δεν θα είναι ασφαλές. Παράλληλα, ιρανικές πηγές επαναλαμβάνουν ότι η χώρα θα διατηρήσει μόνιμο μηχανισμό ελέγχου στο Ορμούζ και δεν προτίθεται να εγκαταλείψει το βασικό της διαπραγματευτικό χαρτί.
Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν ήδη ανεβάσει κατακόρυφα τους τόνους, προειδοποιώντας ότι κάθε στρατιωτικό σκάφος που θα πλησιάσει τα Στενά μπορεί να θεωρηθεί παραβίαση της εκεχειρίας και να αντιμετωπιστεί «σκληρά». Αυτό σημαίνει ότι η περιοχή λειτουργεί πλέον με λογική πολέμου νεύρων, όπου η αποτροπή και η πρόκληση συνυπάρχουν επικίνδυνα…
Τα δύο βασικά «αγκάθια» που έριξαν τις συνομιλίες
Οι επαφές στο Ισλαμαμπάντ ανέδειξαν ξανά το πραγματικό χάσμα. Το πρώτο και μεγαλύτερο είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν: οι ΗΠΑ ζητούν δέσμευση ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα, πάγωμα ή τερματισμό του εμπλουτισμού και απομάκρυνση αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού. Το δεύτερο είναι το οικονομικό σκέλος: η Τεχεράνη θέλει αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων και ουσιαστικά ανταλλάγματα για οποιαδήποτε υποχώρηση.
Ο Αμπάς Αραγτσί, υποστήριξε ότι οι δύο πλευρές ήταν λίγα βήματα πριν από συμφωνία, ενώ αμερικανικές πηγές δίνουν διαφορετική εικόνα και επιμένουν ότι το Ιράν δεν έδειξε την αναγκαία ευελιξία. Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα που βγαίνει είναι μία: δεν κατέρρευσε μόνο η τελευταία συνάντηση, αλλά ολόκληρη η εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στην κατάπαυση του πυρός και στην επιστροφή σε ανοιχτή σύγκρουση.
Στήριξη από το Ισραήλ, επιφυλάξεις από συμμάχους των ΗΠΑ
Το Ισραήλ στηρίζει ανοιχτά τον αποκλεισμό και, σύμφωνα με διεθνή μέσα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρίσκεται σε στενό συντονισμό με την αμερικανική πλευρά μετά και την ενημέρωση που είχε από τον Βανς για το τι συνέβη στο Ισλαμαμπάντ. Την ίδια ώρα όμως, βασικοί σύμμαχοι της Ουάσιγκτον μέσα στο ΝΑΤΟ δεν θέλουν να εμπλακούν στον αποκλεισμό, με Βρετανία και Γαλλία να επιμένουν ότι προτεραιότητα πρέπει να είναι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα και η διπλωματική εκτόνωση.
Η Τουρκία εξέφρασε επίσης ανησυχία για οποιουσδήποτε νέους κανόνες διέλευσης στο Ορμούζ, ενώ η ASEAN κάλεσε ΗΠΑ και Ιράν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις και να διασφαλίσουν ασφαλή και ανεμπόδιστη ναυσιπλοΐα. Αυτό δείχνει ότι, παρότι η Ουάσιγκτον κλιμακώνει, η διεθνής κοινότητα δεν ακολουθεί ενιαία γραμμή στρατιωτικής πίεσης.
Πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια και φόβοι για νέο σοκ
Οι αγορές αντέδρασαν αμέσως. Το Brent επέστρεψε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και οι χρηματιστηριακοί δείκτες σε Ασία και Ευρώπη πιέστηκαν, καθώς η αγορά φοβάται ότι μια παρατεταμένη αναμέτρηση στο Ορμούζ, θα φέρει νέο κύμα ακρίβειας, πληθωριστικές πιέσεις και βαθύτερη αστάθεια στην παγκόσμια οικονομία. Αναλυτές προειδοποιούν ότι εάν η κρίση τραβήξει σε βάθος εβδομάδων ή μηνών, οι τιμές μπορούν να κινηθούν ακόμη υψηλότερα.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι από το Ορμούζ περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Άρα η αναμέτρηση δεν αφορά μόνο τα δύο κράτη. Αφορά τον εφοδιασμό, τα ναύλα, τα καύσιμα, τις τιμές βασικών προϊόντων, ακόμη και το κόστος δανεισμού σε διεθνές επίπεδο, καθώς ένα νέο ενεργειακό σοκ απειλεί να μετατραπεί σε ευρύτερο οικονομικό σοκ διαρκείας, με παγκόσμιες διαστάσεις.
Το «τετραπλό bypass» και το μυστικό plan B των αγωγών
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι πετρελαιοπαραγωγοί του Κόλπου επαναφέρουν σχέδια για νέες και αναβαθμισμένες διαδρομές που θα παρακάμπτουν το Ορμούζ. Η βασική λογική είναι απλή: όσο το Ιράν διατηρεί την ικανότητα να απειλεί τη ναυσιπλοΐα, τόσο οι μεγάλοι παραγωγοί θα ψάχνουν χερσαίες και θαλάσσιες εναλλακτικές προς την Ερυθρά Θάλασσα, τη Μεσόγειο ή λιμάνια έξω από το στενό.
Κομβικό ρόλο αποκτά ξανά ο σαουδαραβικός αγωγός Ανατολής – Δύσης, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο προς το Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Η Σαουδική Αραβία έχει ήδη αποκαταστήσει τη λειτουργία του σε πλήρη δυναμικότητα, ενώ η αγορά βλέπει στην αναβάθμιση τέτοιων διαδρομών ένα προσωρινό δίχτυ ασφαλείας. Ωστόσο, ούτε αυτές οι παρακάμψεις είναι άτρωτες: το Reuters σημειώνει ότι και ο αγωγός αυτός, όπως και η διαδρομή των ΗΑΕ προς τη Φουτζέιρα, έχουν ήδη βρεθεί στο στόχαστρο, κάτι που δείχνει πως το plan B υπάρχει, αλλά δεν λύνει οριστικά το πρόβλημα.
Με άλλα λόγια, η νέα μάχη δεν αφορά μόνο πολεμικά πλοία και διπλωματικά τελεσίγραφα. Αφορά και τον χάρτη της ενέργειας για τα επόμενα χρόνια. Το αν θα περάσει το πετρέλαιο από το Ορμούζ, από την Ερυθρά Θάλασσα ή από μελλοντικούς αγωγούς είναι πλέον μέρος της ίδιας γεωπολιτικής αναμέτρησης.
Τι ζητούν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ
Οι ΗΠΑ ζητούν από το Ιράν σαφή, επίσημη και μακροχρόνια δέσμευση ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, πάγωμα ή τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου, απομάκρυνση των αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού και ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ χωρίς ιρανικά «διόδια». Παράλληλα, σύμφωνα με όσα έχουν διαρρεύσει από αμερικανικές και ισραηλινές πλευρές, ζητείται περιορισμός της στήριξης της Τεχεράνης σε περιφερειακές ένοπλες οργανώσεις. Το Ισραήλ στηρίζει αυτή τη γραμμή και δίνει ιδιαίτερο βάρος στην πλήρη απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου από το ιρανικό έδαφος και στη μακροχρόνια απαγόρευση μελλοντικού εμπλουτισμού.
Τι ζητά το Ιράν
Η Τεχεράνη ζητά την οικονομική αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων, αναγνώριση των δικών της απαιτήσεων ασφαλείας, διατήρηση ρόλου στον έλεγχο του Ορμούζ και τερματισμό της στρατιωτικής πίεσης εναντίον της. Παράλληλα, απορρίπτει αυτό που χαρακτηρίζει «μαξιμαλιστικές απαιτήσεις» της Ουάσιγκτον στο πυρηνικό και επιμένει ότι δεν θα υποκύψει σε απειλές, ούτε θα εγκαταλείψει άνευ ανταλλαγμάτων το βασικό της διαπραγματευτικό χαρτί στην περιοχή. Σύμφωνα με το AP, το Ιράν έχει ζητήσει επίσης αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή και αναγνώριση της δικής του θέσης στο ζήτημα της ναυσιπλοΐας στο στενό.
Το ερώτημα που προκύπτει
Η ουσία είναι πως η εκεχειρία εξακολουθεί τυπικά να δίνει λίγο χρόνο στη διπλωματία, αλλά από σήμερα η κρίση μπήκε σε νέο, πιο σκληρό στάδιο. Ο ναυτικός αποκλεισμός ξεκίνησε, το Ιράν απειλεί με αντίμετρα, οι αγορές χτυπούν συναγερμό και οι μεσολαβητές τρέχουν να προλάβουν νέα ανάφλεξη πριν το Ορμούζ γίνει ξανά το σημείο από όπου θα περάσει όχι μόνο το πετρέλαιο, αλλά και η επόμενη μεγάλη παγκόσμια κρίση. Ωστόσο, δεδομένων των δυναμικών που έχουν ξεδιπλωθεί, το ζήτημα δεν είναι αν θα υπάρξει νέα ένοπλη αντιπαράθεση, αλλά το πότε, πόσο χρόνο θα κρατήσει και ποιές θα είναι οι επιπτώσεις της.
About The Author
